العربی   اردو   English   فارسی درباره ما     تماس با ما     اعضای موسسه
چهارشنبه 9 فروردين 1396
تلگرام  اینستاگرام  آپارات  گوگل پلاس دین پژوهان  ایمیل دین پژوهان
کد : 13428      تاریخ : 1393/10/27 11:06:54      بخش : متن خبرنامه دین پژوهان print
اخبار دين پژوهى خبرنامه دين پژوهان ـ شماره 1 ـ فروردين و ارديبهشت 1380
اخبار دين پژوهى

همايش دين و جامعه در عهد قاجار
رسول جعفريان
كنفرانس ((دين و جامعه در دوره قاجار)) (14 - 16 شهريور 1379 = 4 - 6 سپتامبر 200) در بريستول در فاصله تقريبى يك صد و سى كيلومترى لندن برگزار شد. اين كنفرانس توسط ((دپارتمان الهيات و دين دانشگاه بريستول)) برگزار شد كه از كمك برخى از موسسات ديگر از جمله ((بنياد ميراث ايران)) نيز بهره برده بود. مدير كنفرانس, آقاى رابرت گليو, در سال هاى اخير, پايان نامه دكترى خود را در شناخت ((انديشه هاى شيخ يوسف بحرانى)) با تإكيد بر كتاب حدائق الناظره منتشر كرده است. وى در همان دپارتمان, كتابخانه كوچكى از متون شيعه فراهم آورده و قصد دارد آن محل را به مركزى براى شناخت بهتر تشيع تبديل كند. اين دپارتمان يكى از مراكز مهم بوداشناسى در انگليس است .
كنفرانس در محيطى كوچك و ساده برگزار شد و به جز صاحبان مقاله, افرادى اندك نيز به عنوان شنونده شركت كرده بودند. جمعيت به اندازه اى بود كه براى شنيدن سخنان سخنرانان, نيازى به تريبون نبود. همه حاضران در اين همايش, زبان فارسى مى دانستند. از مجموع مقالات, به جز سه مقاله كه به فارسى ارائه شد, بقيه مقالات به زبان انگليسى ارائه گرديد. چند از شركت كنندگان از ايران و بقيه از كشورهاى مختلفى مانند انگليس, فرانسه, آمريكا و ژاپن به كنفرانس دعوت شده بودند .
عناوين برخى از مقالات ارائه شده و نويسندگان آنها ـ بر اساس ترتيب مجموعه اى كه به عنوان خلاصه مقالات ارائه شد ـ بدين شرح است:
1 . حسين آباديان: مذهب و جامعه در انديشه حاجى آقاى شيرازى .
2 . كامران آقايى: مراسم محرم; هويت اجتماعى و مناسبات سياسى در تهران عصر قاجارى .
3 . عباس امانت: مسيونرها و مجتهدين: پاسخ هاى شيعى به كشيشان مناظره كننده مسيحى در دوره نخست قاجارى. (شرح رديه هايى كه بر هنرى مارتين نوشته شده است)
4 . سعيد امير ارجمند: اخلاق سياسى و قانون عمومى در دوره نخست قاجار .
5 . جان كولJUAN COlE) ): شيخ الرئيس قاجار در شيراز و تهران, درآمدى بر انقلاب مشروطه .
6 . مالكوم دبوMALCOM DEBOO) ): بهبودى وضع زرتشتيان در ايران قاجارى .
7 . هرمز ابراهيم زاده: مذهب و پزشكى در ايران قاجارى .
8 . رابرت گليو و منصور صفت گل: مدرسه اخبارىها در دوره قاجار: مطالعه اى در باره ((فوائد الشيرازيه)) فتح على زند .
:ROXAME HAAG-HIGUCHI . 9 مذهب در زندگى عمومى و خانوادگى; بررسى زندگى يغماى جندقى. (1781 - 1859)
10 . فلورنس هلوتFLORENCE HELLOT) ): مناسبات اقليت هاى مسيحى در اروميه در آستانه قرن بيستم .
11 . رسول جعفريان: حج گزارى ايرانيان در دوره قاجار .
12 . پدرام خسرونژاد: مضامين دينى و سنگ قبرهاى مسلمانان در دوره قاجار .
13 . نبوآكى كندوNABUAKI KONDO) ): وقف و دارايى شخصى منوچهر خان معتمد الدوله .
14 . تود لاوسونTOOD LAWSON) ): نقد شيخ احمد احسايى بر فيض كاشانى در اوائل دوره قاجار.
15 . پرديس مينوچهر: علماى مشروطه خواه عتبات و مطبوعات ايرانيان تبعيدى.
16 . مرجان مومن: نقش زن در قرن نوزدهم و اوائل قرن بيستم (در جامعه بهايى ايران) .
17 . اندرو نيومنANDREW NEWMAN) ): گرايش هاى ضد اخبارى در ميان علماى دوره اخير قاجارى (بررسى انديشه هاى محمد باقر اصفهانى خوانسارى صاحب ((روضات الجنات))) .
18 . سجاد رضوى: ((وجود)) و ((ولايت)) دو مفهوم پايه اى در پژوهش هاى عقلانى و عرفانى در دوره قاجار.
19 . هايده سهيم: شاه, علما و يهود .
20 . جنيفر سكارسJENNIFER SCARCE) ): هنرهاى تصويرى - نمايشى و فرهنگ عاميانه در دوره قاجارى و هنرهاى وابسته .
:IRENE SCHNEIDER . 21 مذهب و سيستم قضايى در دوره ناصرالدين شاه .
22 . منصور صفت گل: از دار السلطنه اصفهان تا دارالخلافه تهران: استمرار و تغيير در مدل مناصب مذهبى صفوى .
23 . مجيد تفرشى: گرايش رهبران دينى خراسان در آخرين دوره قاجار .
24 . كريستوف ورنرCHRISTOPH WERNER) ): بازاريان پرهيزگار: احساسات مذهبى در وصيت نامه نويسى و مسإله ارث. بررسى دو سند وصيت نامه اى در دوره قاجار .
25 . سهراب يزدانى: روشنفكران دوره مشروطه و انديشه هاى ازلى. (اين مقاله درباره نفى ارتباط افكار مشروطه خواهى با ازلى ها و نبودن سندى براى اثبات ازلى بودن اين روشنفكران است) .
26 . ميشل زرينسكىMICHAEL ZIRINSKY) ): مسيونرهاى كليساى پرسبيترى در ايران; امريكا امپرياليست است يا نوع دوست .

همايش همزيستى مسالمتآميز مسلمانان و مسيحيان (ارمنى)
سيد محمد ثقفى
در 27 تيرماه 1379, همايش همزيستى مسالمتآميز مسلمانان و مسيحيان (ارمنى) به مناسبت سال گفت و گوى تمدن ها به همت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامى و خليفه گرى ارامنه تهران, در سالن حسينيه الزهرإ سازمان برگزار شد .
جمعى انديشمندان مسلمان و مسيحى, ضمن ارائه مقاله در زمينه مشتركات ميان اديان ابراهيمى, راه ها و روش هايى نيز براى تفاهم و تعاون بين الاديان ارائه كردند .
همايش در عصر روز 26 تيرماه با سخنرانى جناب حجت الاسلام نعمانى و جناب جاثليق آرام كشيشيان اول, سرپرست ارامنه شرق لبنان آغاز به كار كرد. آقاى نعمانى از ضرورت همكارى و تفاهم ميان اسلام و مسيحيت سخن گفت و با تإكيد بر مشتركات دو مذهب و توصيه به اغماض از سوء تفاهمات گذشته, همكارى دو دين آسمانى را در دوران كنونى به ويژه با حاكميت جمهورى اسلامى ايران - كه پايگاهى براى تفاهم اديان آسمانى است - خواستار شد .
سپس جناب جاثليق اول, از لزوم تفاهم ميان دو مذهب و پيام اديان آسمانى به خصوص اسلام و مسيحيت به دنياى كنونى - كه به بن بست رسيده و نيازمند معنويت است - سخن گفت. او تإكيد كرد كه جمهورى اسلامى ايران بر خلاف تبليغات خصمانه جهانى, منصفانه ترين رفتار برخاسته رفتار منبعث از اخلاق اسلامى را با اقليت ها به خصوص مسيحيان دارد. وى از طرح تئورى گفت و گوى تمدن ها به وسيله آقاى خاتمى استقبال كرد و آن را طليعه تفاهم و زندگى مسالمتآميز كليه پيروان مذاهب آسمانى دانست .
جاثليق اول كه به چهار زبان زنده دنيا آشنا است, از حقانيت و اصالت پيام هاى دين در دنياى كنونى دفاع كرد و تإكيد كرد كه اگر چه ما مسيحى هستيم, اما شرقى نيز هستيم و فرهنگ شرق و با غرب تفاوت فاحش با يكديگر دارند و اگر در اروپا و غرب در زمينه مذهب تحولاتى پديد آمد و فلسفه هايى مانند ((اومانيسم)) و ((سكولاريسم)) ظهور كرد, در شرايط فرهنگ غربى و اوضاع اجتماعى غربيان به وقوع پيوست كه قطعا با تاريخ شرق تفاوت دارد .
ايشان همچنين تإكيد كردند كه ما بايد شخصيت انسان مسيحى و مسلمان را به شرايط فرهنگى و ميراث هاى ارزشمند دين او مربوط بدانيم و سرنوشت خود را با مغرب زمين درنياميزيم. شرق از ساليان دور, مركز پيدايش فرهنگ هاى متعالى و پيام هاى معنوى و مهبط وحى انبياى ابراهيمى بوده است. شرق بايد پيام خود را كه تعادل بخشيدن به زندگى انسان در پناه معنويت است ابلاغ كند و به كمال رساند. امروز كه كمونيسم و الحاد فرو پاشيده و دوران ديكتاتورى پرولتاريا به پايان رسيده و نيز زمانى كه اروپا و امريكا در اثر زندگى ماشينى به منجلاب فساد اخلاقى در غلتيده است, برعهده اسلام و مسيحيت است كه جهان كنونى را با معنويت و اخلاق آشتى دهد. اين رسالت را جمهورى اسلامى در پيام خود ابلاغ مى كند و امروز كه گفت و گوى تمدن ها از ايران آغاز شده است, بهترين فرصت است كه ((رسالت دين)) كامل شود .
اين گفت و گو صبح و عصر, روز دوشنبه, ادامه داشت. در اين روزشش تن از انديشمندان مسلمان و مسيحى مقاله خود را ارائه كردند و هر يك بخشى از رسالت دين را در عصر حاضر ياد آورد شدند. از انديشمندان مسلمان جناب حجت الاسلام صادقى رشاد و جناب حجت الاسلام حسين توفيقى و دكتر سيد محمد ثقفى و از صاحب نظران مسيحى, اسقف خليفه گرى ارامنه تهران و كاردينالى از لبنان و خانم اوانسيان از وكيلاى حقوقى ارمنى در مباحث اين روز همايش شركت داشتند .
موضوع مقاله آقاى رشاد جهان بينى توحيدى, هدفمندى جهان, رسالت انبيا در بيان وحدت نوعى بشر, و مهروزى ميان انسان ها و رسالت دين در عصر حاضر بود. جناب جاثليق با ابراز رضايت, محتواى فكرى و فرهنگى گفتار جناب رشاد را تإييد و تحسين كردند .
كاردينال لبنانى بر لزوم و همكارى مسلمانان و مسيحيانى كه در يك شهر زندگى مى كنند, تإكيد كرد و سهم مسيحيان را در ارائه خدمات اجتماعى و تشكيل موسسات خيريه ياد آور شد .
حجت الاسلام توفيقى با الهام از سخنان امام بر تقسيم اسلام و مسيحيت به دو نوع ناب و آمريكايى تإكيد كرد. از نظر ايشان مسيحيت آمريكايى همواره در كنار استعمارگران بوده است, اما مسيحيت شرق كه تابع كليساى روم و كاتوليك نبوده, از اين تهمت مبرا است. ايشان سپس به حسن همجوارى دولت جمهورى اسلامى ايران و كشور ارمنستان در مبارزه با سلطه آمريكا اشاره كرد و لزوم همكارى ميان مسلمانان و مسيحيان هموطن را توصيه كردe .
سر اسقف ارامنه تهران با انتقاد از مقاله جناب توفيقى, تقسيم مسيحيت به دو بخش مسيحى ناب و آمريكايى را صحيح ندانست و تنها به بيان پيام معنوى اسلام و مسيحيت براى بشر معاصر و لزوم همكارى ميان پيروان اديان بسنده نمود .
موضوع مقاله خانم آوانسيان, از مسيحيان آذرى مقيم تهران, حقوق مدنى اقليت ها و بهره مندى قانونى آنان از حقوق خود بود كه در روز دوشنبه 27 تير ارائه شد. ايشان در مقاله خود از قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران كه حقوق اقليت ها را كاملا رعايت كرده است, تمجيد كرد .
دكتر سيد محمد ثقفى, نيز مقاله خود را در موضوع ((همزيستى مسالمتآميز پيروان اديان در پناه حكومت اسلامى صدر اسلام و فراز و نشيب تاريخ اقليت ها در ايران)) قرائت كرد و تإكيد كرد كه مسيحيان در دوره صفوى از حقوق مدنى بسيارى بهره مند بوده اند و حتى از سوى پادشاهان صفوى, از حقوق تجارى و حق كنسولگرى نيز بهره مند شده اند. او در ادامه سخن, از همكارى پيروان دو مذهب در نهضت مشروطيت و آزادى خواهى سخن گفت و يادآور شد كه در دوره اول مجلس شوراى ملى, عالمان دين, آيت الله طباطبايى و آيت الله بهبهانى, از حقوق اقليت هاى مسيحى و يهودى دفاع كردند. ايشان سپس به نقش اقليت ها, به خصوص رزمندگان مسيحى, در دفاع از كشور در دوران جنگ تحميلى اشاره كرد و لزوم همكارى و تفاهم ميان پيروان دو مذهب را توجيه كرد. ايشان مقاله خود را با ترجيع بند هاتف اصفهانى, حسن ختام بخشيد .
اين همايش با پيام وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى و بيانيه ((پيام مذهب در عصر حاضر)) پايان يافت .
اميد است مقالات اين همايش از سوى مركز گفت و گوى اديان انتشار يابد! .

دومين همايش كتاب هاى برگزيده حوزه
معاونت پژوهشى مركز مديريت حوزه علميه قم با هدف ترويج تإليف و نگارش و تعالى فرهنگ پژوهش, شناسايى پژوهشگران موفق حوزه هاى علميه و نيز معرفى آثار برتر در عرصه معارف دينى, ((دومين همايش كتاب هاى برگزيده حوزه)) را برگزار كرد. مطابق گزارش نامه اى كه دبيرخانه اين همايش منتشر كرده است, همايش در چهار مرحله برگزار شده است: فراخوان, دريافت آثار و طبقه بندى آنها, داورى و گزينش و جمع بندى پايانى و تعيين نتايج .
بعد از فراخوان چند - نوبته آثار منتشر شده در سال 1378 (و آثار دريافت نشده سال 1377) و نيز مكاتبه با مراكز نشر, 346 عنوان كتاب به دبيرخانه همايش رسيد. طبقه بندى موضوعى اين آثار در ده عنوان چنين بوده است:
1. تاريخ و سيره (41 عنوان)
2. كليات و مباحث فكرى (34 عنوان)
3. كودك و نوجوان و فرهنگ جوان (42 عنوان)
4. اخلاق و عرفان (49 عنوان)
5. فلسفه و كلام (28 عنوان)
6. فقه و اصول (55 عنوان)
7. علوم قرآنى و تفسير (44 عنوان)
8. علوم حديث (19 عنوان)
9. رجال (24 عنوان)
10. متفرقه (10 عنوان)
آثار فوق آن گاه به سه دسته محدودتر مطابق تقسيم بندى ذيل, طبقه بندى شدند:
1. تإليف (284 عنوان)
2. ترجمه (15 عنوان)
3. تحقيق و تصحيح (47 عنوان)
آثار رسيده به دبيرخانه همايش پس از طبقه بندى موضوعى در دو مرحله ارزيابى شدند: در مرحله نخست, آثارى كه نصاب لازم امتيازات را كسب نكردند, به دورنهايى داورى راه نيافتند. در مرحله دوم 104 اثر ارزيابى شدند و به اين ترتيب 115 اثر حائز رتبه يكم, 23 اثر حائز رتبه دوم و 118 اثر نيز شايسته تشويق شناخته شدند .
در گزارش نامه نشر يافته توسط دبيرخانه همايش به اين نكته اشاره شده است كه ((بر پايه آراى داوران ارجمند, كاستى هاى فراوانى در آثار ارزيابى شده از جهت نگارش و ويرايش به چشم مى خورد)) .

تإسيس گروه دين پژوهى
به پيشنهاد مركز پژوهش هاى بنيادى, ((گروه مطالعات اجتماعى - دينى)) تشكيل شد و شروع به كار كرد. هدف اين گروه, توسعه مطالعات و تحقيقات اجتماعى - دينى و ادبيات مربوط به آن است. هدف از تشكيل اين مركز تحقيقى, مطالعه جامعه شناسانه رفتارهاى دينى از چشم اندازى برون دينى است. گسترش ادبيات مربوط نيز از طريق ترجمه آثار برجسته در اين عرصه انجام مى شود. سازمان اجرايى اين گروه متشكل از شورا كارشناسان و مدير است .
اين گروه عزم آن دارد در چهار محور اصلى زير فعاليت كند: مجموعه هاى فرعى مشخص به پژوهش و
1. سنجش باورها و نگرش هاى دينى در ايران;
2. مطالعات مقايسه اى رفتارهاى دينى بين ايران و كشورهاى ديگر;
3. بررسى وجوه نهادى و سازمانى دين در ايران از طريق آمارگيرى و تحليل محتوايى نمادهاى فرهنگ دينى .
4. مطالعات طولى .

برگزارى دومين جلسه از مجموعه نشست هاى موسسه گفتگوى اديان با پيروان ساير اديان الهى در ايران
دومين نشست مشترك موسسه گفتگوى اديان با همكارى خليفه گرى ارامنه تهران, در تاريخ 14 اسفند ماه در محل دفتر مطالعات و تحقيقات وزارت امور خارجه برگزار شد.
در اين جلسه كه با عنوان ((ضرورت گفتگوى اديان)) برگزار شد, چهار تن از صاحب نظران مسلمان و ارمنى اين رشته, اسقف سبوه سركيسيان خليفه ارامنه تهران, حجت الاسلام سيد محمد على ابطحى رييس دفتر رييس جمهور, سركار خانم دكتر آرمينوش آراكليان عضو شوراى خليفه گرى ارامنه تهران و حجت الاسلام اديب عضو هيئت علمى دانشگاه مفيد قم به ايراد سخن پرداختند .
در اين نشست, اسقف سبوه سركيسيان گفت: ((امروز در شرق و غرب, مرزبندىهاى دينى از بين رفته و خانواده بزرگ بشرى به ضرورت گفتگو در جهان معاصر بيش از پيش پى برده است.))
وى گفت وگوى ((انسان با خدا)) و ((انسان با انسان)) را نياز درونى بشر توصيف كرد و ضرورت توجه به گفت و گوى تمدنها با رويكرد ملى فرهنگى را در كنار گفت و گوى اديان خاطر نشان ساخت .
در ادامه سركار خانم دكتر آرمينوش آراكليان از صاحب نظران ارمنى اظهار داشت: دين, والاترين نوع پيوند انسان با خداست و موجب آرامش و اطمينان انسان و پاسخگوى نيازهاى وجودى اوست .
وى هدف از گفت و گوى ميان اديان را به كمال رساندن بشريت خواند و تصريح كرد: ((گفت و گو, انسان ها را به يكديگر و به حقيقت, نزديك تر مى كند.))
حجت الاسلام اديب, يكى از آشنايان فلسفه دين و كلام جديد, در آغاز سخنانش, هدف از تشكيل اين نوع نشست ها را شناخت متقابل, استفاده از تجارب اديان مختلف در پاسخ به نيازهاى بشرى و يافتن راه هاى گسترش معنويت در زندگى انسان عنوان كرد. وى اظهار داشت: ((جنگ و تعرض در اسلام عليه انسان متدين تجويز نشده, بلكه به عنوان راهكارى براى مقابله با طغيان, ظلم و ستم انديشيده شده است.))
وى در بخشى از سخنان خود, با استناد به آيات قرآن, تإكيد كرد: ((پيام پيامبران, عليه بت شكنى بود و پيروان اديان نبايد آنان و تعاليمشان را به بت تبديل كنند.))
اين نشست با حضور جمعى از شخصيت هاى علمى و فرهنگى حوزه و دانشگاه و نيز صاحب نظران و نمايندگانى از شوراى خليفه گرى ارامنه تهران, انجمن زرتشتيان تهران, انجمن كليميان تهران و انجمن آشوريان تهران, تشكيل شد .

فراخوان
همايش بين المللى حقوق بشر و گفتگوى تمدن ها

خلاصه اى از اهداف, ضرورت ها و برنامه ها
در سال هاى اخير به ويژه دهه حاضر مقوله حقوق بشر و مسائل پيرامونى آن در كانون توجه جهانيان قرار گرفته است. از سوى ديگر, مبحث گفتگوى تمدن ها در آستانه هزاره جديد از سوى انديشمند فرزانه جناب آقاى خاتمى به نمايندگى از مردم متمدن ايران مطرح شده و به اتفاق آراى نمايندگان ملت هاى مختلف تصويب شده است. اين امر حكايت از آن دارد كه جامعه جهانى براى صلح, دوستى, زندگى مسالمتآميز, حفظ كرامت انسانى و تساوى حقوق انسان ها اهميت ويژه اى قايل است. از سوى ديگر برداشت هاى نادرستى كه از ظاهر برخى از احكام شريعت مى شود, به ضميمه عملكردهاى نادرستى كه در برخى از جوامع اسلامى وجود دارد, مايه بروز تنش هاى سياسى - اجتماعى در ميان مسلمانان و ديگران شده است. اين امر, آسيب هاى فراوانى بر صلح, امنيت و همزيستى مسالمتآميز وارد نموده است.
دانشگاه مفيد بر پايه رسالت سنگينى كه در زمينه تبيين صحيح انديشه هاى اسلامى بر دوش گرفته از آغاز تإسيس تا كنون تلاش كرده است در حد توان خود مباحث نظرى و فلسفى مربوط به حقوق بشر را مورد مطالعه و تحقيق قرار دهد. برگزارى چندين سخنرانى و ميزگرد با حضور مسئولان بخش هاى مختلف سازمان ملل و صاحبنظران داخلى و خارجى, چاپ و نشر چندين مقاله در فصلنامه مفيد (مجله تخصصى دانشگاه) درباره حقوق بشر از جمله اين اقدامات است.
در زمينه آموزش نيز درس ((حقوق بشر در اسلام)) كه در برنامه رسمى دوره كارشناسى حقوق, درسى اختيارى و معادل با يك واحد است, از سال 1370 به بعد براى كليه دانشجو كارشناسى حقوق به ارزش درسى دو واحد ارائه شده است. همچنين تلاش شده تحقيقات دانشجويان در مقطع كارشناسى و كارشناسى ارشد به سوى پژوهش پيرامون حقوق بشر سوق داده شود; به گونه اى كه در حال حاضر چند تن از دانشجويان رشته كارشناسى ارشد حقوق بين الملل اين دانشگاه سرگرم نگارش رساله خود در موضوع حقوق بشر هستند.
طراحى همايشى با نام ((حقوق بشر و گفتگوى تمدن ها)) از ديگر اقداماتى است كه دانشگاه مفيد از آبان ماه سال 1378 سرگرم مطالعه, برنامه ريزى و فراهم ساختن مقدمات برگزارى آن است. طراحى همايش بر پايه اين ايده شكل گرفته است كه گفتگو پيرامون مولفه هاى حقوق بشر و تلاش براى تقريب ديدگاه هاى مختلف در اين زمينه, گام آغازين گفتگو ميان اديان و تمدن ها است; چه, امروزه چالش هاى فكرى در زمينه برداشت از مباحث حقوق بشر به گونه اى است كه بدون آن, كاستن از شكاف هاى عميقى كه ميان گرايش هاى مختلف فكرى وجود دارد, گفتگوى واقعى و هدفمند, نا ممكن يا كم فايده است.
برگزار كنندگان اميدوارند بتوانند با برگزارى اين همايش توجه انديشمندان داخلى را هر چه بيشتر به مباحث مربوط به حقوق بشر جلب كنند و از رهگذر گردآورى مقالات علمى و سودمند, گامى در راستاى تإمين منابع علمى اين موضوع بردارند. از اين رو بخش هاى مختلف همايش شامل شوراى عالى, دبيرخانه, كميته اجرايى تشكيل شده و مشغول به كار شده اند.
همايش در روزهاى 5 و 6 ماه مى 2001 ميلادى (15 و 16 ارديبهشت 1380) برگزار خواهد شد. در اين مدت, تعدادى از مقالات كه توسط كميته علمى همايش بالاترين امتياز را كسب كرده باشد ارائه خواهد شد و ديگر مقالات منتخب توسط كميته علمى نيز چاپ و منتشر خواهد شد. همچنين در نظر است در حاشيه همايش, ميزگردهاى علمى با حضور صاحب نظران برگزار شود. اجراى چند طرح تحقيق متناسب با موضوع همايش نيز از سوى معاونت پژوهشى دانشگاه و دبيرخانه همايش در حال پى گيرى است.
از ديگر دستورات كار همايش, برگزارى نمايشگاه كتاب, مقالات و اسناد مربوط به حقوق بشر در حاشيه اين نشست است.


محورهاى همايش:
1. مبانى نظرى حقوق بشر از ديدگاه اديان و تمدن ها;
شامل مباحثى همچون :
1-1. مبانى انسان شناختى حقوق بشر از ديدگاه اديان و تمدن ها;
2-1. مبانى اعلاميه جهانى حقوق بشر, اعلاميه اسلامى حقوق بشر و ساير اسناد بين المللى;
3-1. فلسفه معاصر و حقوق بشر;
4-1. مبانى حقوق بشر اسلامى;
5-1. تفسير اديان و تمدن ها از ((كرامت ذاتى انسان)) با رويكرد به حقوق بشر;
6-1. نقش زمان و مكان در تحول مفاهيم مربوط به ((حقوق بشر));
7-1. حقوق بشر دينى, امتيازات و محدوديت ها;
8-1. حقوق بشر جهانى و تنوع فرهنگ ها و تمدن ها;
9-1. اهداف و آرمان هاى حقوق بشر از نگاه اديان و تمدن ها;
10-1. آموزه هاى دگر پذيرى و همزيستى مسالمت آميز در اديان و تمدن ها;
11-1. جهان شمولى حقوق بشر, مفاهيم, آثار, پيامدها و موانع;
12-1. راه هاى ايجاد توافق عام و اجماع پيرامون مفاهيم حقوق بشر;
13-1. مقايسه اى ميان ويژگى حقوق بشر اسلامى, اروپايى, سوسياليستى, چينى, آفريقايى و آمريكايى در زمينه هاى گوناگون.
2. اديان, تمدن ها و آزادى عقيده و مذهب; شامل مباحثى همچون:
1-2. حق انتخاب مذهب و عقيده;
2-2. آزادى تبديل دين;
3-2. بررسى كلامى و فقهى مسإله ارتداد در اسلام;
4-2. اديان و تحميل عقايد دينى;
5-2. اكراه در دين از نظر اسلام و مقررات بين المللى;
6-2. اسلام و تبعيض بر اساس دين ,در حقوق كيفرى (قصاص, ديه و...), در حقوق مدنى (ارث, ازدواج, شهادت و...) و در حقوق سياسى و اجتماعى;
7-2. آزادى در عقيده, مذهب ; و خرافه پرستى, مفاهيم و مرزها;
8-2. موضع اديان در برابر ايجاد تزلزل در اعتقادات مذهبى, مقدسات و ارزش ها;
9-2. جامعه جهانى و مسئوليت پاسدارى از اصول ارزش هاى اخلاقى;
10-2. مسئوليت دولت ها در حراست از اصول ارزش هاى انسانى, معنوى و اخلاقى;

3. اديان و اقليت هاى دينى و مذهبى; شامل مباحثى همچون:
1-3. مفهوم اقليت دينى و مذهبى;
2-3. آزادى ابراز عقيده براى اقليت ها;
3-3. آزادى برگزارى مراسم دينى و مذهبى;
4-3. آزادى ساختن معابد دينى;
5-3. مصونيت هاى شناخته شده براى اقليت ها;
6-3. نگاه قانون اساسى و قوانين عادى جمهورى اسلامى ايران به حقوق اقليت هاى دينى و مذهبى;

4. آزادى انديشه و بيان از نگاه اديان و تمدن ها; شامل مباحثى همچون
1-4. آزادى انديشه و بيان, مفاهيم و محدوديت ها;
2-4. آزادى تبليغ عقيده و انديشه;
3-4. قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران و آزادى انديشه و بيان;
4-4. آزادى مطبوعات و رسانه ها;
5-4. اسلام و حق آزادى انديشه و بيان;
6-4. بررسى رابطه ميان آزادى بيان و ممنوعيت ايجاد اخلاق و تزلزل در اعتقادات;
7-4. حق تبليغ و امر به معروف و نهى از منكر از نظر اسلام و مقايسه آن با مقررات بين الملل.

5. اديان, تمدن ها و حقوق همبستگى; شامل مباحثى همچون:
1-5. حقوق همبستگى, مفاهيم و مصاديق;
2-5. حق صلح;
3-5. حق توسعه;
4-5. حق محيط زيست;
5-5. حق ميراث مشترك بشرى;
6-5. جايگاه حق ديندارى و معنويت در حقوق همبستگى;
7-5. حقوق همبستگى در متون اسلامى;
8-5. بررسى نقش توسعه و رفاه اقتصادى در رعايت و گسترش حقوق بشر;

6. اديان, تمدن ها و مسإله جنسيت; شامل مباحثى همچون:
1-6. اديان, تمدن ها و تبعيض بر اساس جنس; در حقوق كيفرى (قصاص, ديه و...); در حقوق مدنى (نكاح, طلاق, ارث, شهادت, حق نفقه, حق حضانت, حق رياست بر خانواده و... ); در حقوق اجتماعى و سياسى (انتخاب و...);
2-6. خشونت عليه زنان;
3-6. حقوق مادران باردار از نظر اسلام و مقررات بين المللى;

7.حقوق بشرازپندارتاواقعيت;شامل مباحث كاربردىوعملى همچون:
1-7.ماهيت,منابع ومحتواىنظام بين المللى حقوق بشر;
2-7. بررسى عملكرد نهادهاىمرتبط با حقوق بشر;
3-7. بررسى ساز و كارهاى كنترل و نظارت جهانى بر حقوق بشر;
4-7.حقوق بشروضمانت اجرايى داخلى وبين المللى;
5-7. مسئوليت كيفرى دولت ها در زمينه تخلف از حقوق بشر;
6-7. نظام جهانى حقوق بشر و چالش هاى سياسى;
7-7. اجراى حقوق بشر و مداخله در حاكميت ملى كشورها.

سمينار هرمنوتيك و باورهاى دينى معاصر
گروه فلسفه دانشگاه مفيد به منظور ارتقاى سطح علمى دانشجويان خود اقدام به برگزارى جلسات سه روزه اى در موضوع هرمنوتيك كرد. اين جلسات در روزهاى نهم, شانزدهم و بيست و سوم خرداد ماه 1379 برگزار شد.
سمينار با سخنان پرفسور جرج ف مكلين استاد ممتاز دانشگاه كاتوليك آمريكا و مدير شوراى تحقيقات ارزش ها و فلسفهP R V) ) درباره ((چيستى و سير تحول هرمنوتيك)), ((هرمنوتيك و باورهاى دينى در دنياى معاصر)) و ((هرمنوتيك و تعامل ميان فرهنگ ها.)) آغاز شد. آنچه در پى مىآيد خلاصه مطالبى است كه دكتر مكلين ايراد كرده است(1)
وى بعد از توضيح كوتاهى درباره جايگاه انديشه دينى در ايران و مسيحيت در دنياى كنونى و همين طور تحولات ناشى از انقلاب اسلامى ايران, به تبيين معنا و مفهوم هرمنوتيك پرداخت. او از اين نقطه آغاز كرد كه واژه ((هرمنوتيك)) از ((هرمس)) گرفته شده است و هرمس پسر زئوس يكى از خدايان يونان بود كه وظيفه داشت صداى نامفهوم و پيام غير قابل درك را ابتدا تشخيص داده, سپس تفسير نمايد. از آن به بعد, اين مفهوم دچار تغيير و تحولاتى شد و اينك بر سه مولفه اساسى استوار گشته است: ((پيام آور)), ((كسى كه پيام خدا را درك و فهم مى كند)) و ((كسى كه پيام خدا را به انسان منتقل مى كند)). پيامبران الهى اولين مصداق هاى گيرندگان پيام الهى اند. سپس مبلغان و مفسران كه كار هدايت و تبليغ دين را بر عهده دارند, با استفاده از متون, نصوص و روايات, پيام هاى الهى را به بشر عرضه مى كنند. اينان از طريق تفسير, قرائت و ربط و تلفيق دادن متون مى خواهند انسان را به سر منزل مقصود برسانند. مفهوم هرمنوتيك از همين جا خود را نشان مى دهد; يعنى مبلغان و تعليم دهندگان مى كوشند با ترتيب منطقى - معرفتى و استفاده از امكانات و آگاهى از زمينه ها و فضاى مندرج در زمان و مكان, ابتدا مطالب را فهم و درك كرده, آن گاه ديگران را در جريان امور قرار دهند.
در چنين رهيافتى, تلاش مفسران و مبلغان بر اصول خاصى از روش ها و كوشش ها مبتنى مى شود. فهم هر متن در گرو فهم كليت و مجموعه زمينه هاى ذهنى - زبانى و مكانى خواهد بود. در اين مجرا, هرمنوتيك با فراهم آوردن ((زمينه ها)) و برجسته كردن مقتضيات عصر گذشته و حال, مقوله ((فهميدن)), ((تفسير كردن)) و ((ربط دادن)) را پيش روى مبلغان قرار مى دهد. هرمنوتيك تفسير و تعبير ((برداشت ها))ى گذشته و اكنون را با حفظ انتظارات, سليقه ها و آمال و آرزوها, برعهده مى گيرد. كسى كه متنى را تفسير مى كند, در حقيقت مى كوشد معنا و پيام گويا و جديد متناسبى را به مخاطب عرضه كند و از اين رو است كه مبلغان و مفسران دينى جا پاى پيامبران و اوليإ - الله مى گذارند.
مكلين از اين جا به سير اجمالى هرمنوتيك مى پردازد و به قول خودش در ((مجراى افقى)), چهار شخصيت تإثير گذار را در هرمنوتيك نام مى برد; يعنى ديلتاى و شلايرماخر به عنوان بنيانگذاران هرمنوتيك در قرن نوزدهم و سپس هوسرل و بعد از او هايدگر و مهم تر از همه اينها, كئورگ گادامر كه توجه عمده مكلين به نوشته و آثار و ديدگاه هاى او است.

فرايند تكامل هرمنوتيك در افق عمودى خود كه با آثار هايدگر و گادامر ادامه يافت, موجب تحولات بعدى در پروژه هرمنوتيك شد

آزادى و سنت در فهم هرمنوتيكى
مكلين آزادى و سنت را از مفاهيم رايج در هرمنوتيك مى داند. او اين بحث را از مفهوم كمال و آزادى آغاز مى كند و مى گويد در بحث كمال, مسإله آزادى براى انتخاب امر مهمى است; چرا كه در جهان مغشوش, تفكرات و ديدگاه هاى مختلفى هست, اما چگونه مى توانيم اين فضيلت بنيادى را انتخاب كنيم؟ از ميان راه هاى مختلف, پيروان اديان از چه راهى مى توانند به كمال برسند؟ آنچه كه نمى توان در آن شك كرد, اين است كه طرق زندگى انسان ها, تناسب ارزش ها و عادلانه بودن امكانات براى زيست انسان ها چيزى است كه به طور كلى ((فرهنگ)) ناميده مى شود. اما ملت ها بر اساس فرهنگ هاى مختلف زندگى مى كنند و ملاك انتخاب و گزينش در هر فرهنگى متفاوت است.
سنتtraditon) ) كه متضمن ((انتقال دادن)) و ((تحويل دادن)) است, نشان از كيفيت جمعى حكمتى است كه نسل هاى گذشته و پدران سعى مى كنند بر اساس آن, تجربه ها, آرزوها و نگرش هاى خود را به پسران منتقل كنند. پدر احساس مى كند تجربه خود را در ابعاد مختلف زندگى ـ چه در بعد مادى و چه در بعد معنوى ـ براى پسر به ميراث مى گذارد. اين انتقال و تحويل مشتمل بر ارزش ها, حقيقت ها, حكمت ها و فضيلت ها بر بسترى استوار شده از روحيه دينى است. نسبت آزادى و سنت در اين است كه در فضاى آزاد و بدون اجبار است كه تجمع ملموس حكمت از نسلى به نسل ديگر منتقل شود و از همين جا حس دينى و الهى بودن از نسل هاى گذشته به آينده انتقال مى يابد. سنت ها كه مجموعه تجربه هاى انسان هاى معتقد و متدين است, ثابت و ازلى و لا يتغير است, اما هميشگى بودن و ازلى بودن آن به معناى انفصال يا بى استفاده بودن آن براى انسان هاى امروزين نيست و نيز به اين معنا نيست كه نمى توان از آن استفاده كرد; بلكه منبعى نورانى و حيات بخش است كه همواره نيازهاى عصر را متناسب با زندگى انسان پاسخ مى گويد. سنت ها صبغه اى وحيانى و الوهى دارند كه هم ارزشمندند و هم مإمن و پناهگاه حيات انسان ها هستند.
ميراث دينى (سنت هاى دينى) مدل ها و الگوهاى زندگانى را پيش روى انسان ها مى گذارند و بهره مندى از اين ميراث جاودانه در قلمروى آزاد, ثمربخش تر و بادوام تر خواهد بود.
به نظر مكلين, روح اگزستايستاليستى انسان در تعامل با سنت در دو جهت ارتباط پيدا مى كند و در هر دو جهت از آن به تعامل وداد و ستد مى نشيند: از يك سو بسترى است كه انسان را به خدا نزديك مى كند; چون داراى قوانينى ثابت و ازلى است. از سوى ديگر خواسته ها, آرزوها و نگرش هاى انسانى را در تطبيق با سنت, معنادار مى كند. به نظر او نوآورىها و خلاقيت ها در زندگى انسان, نشان از پويايى و تحرك سنت است. مكلين با استفاده از نظرات گادامر در اين باب مى گويد: سنت با وثاقت و اطمينان و اعتمادى كه دارد در ((مقام كاربرد)) ارزش خودش را از حيث كشف و معرفت و بينش به انسان اعطا مى كند.
قلمرو حقوق و قانون, قلمرو تعين بخش و متشخصى است كه هرمنوتيك مى تواند در آن جا مطرح شود; زيرا حقوق مى گويد آدمى در چه ((وضعيتى)) رفتار كند و براى بهبود رفتار از چه ((زاويه اى)) شروع نمايد تا كار در يك نظم منطقى و معقول انجام گيرد. از اين رو, قانون هميشه سويه اى رو به آينده دارد و روشى كه مى تواند زندگى و نحوه رفتار را تفسير كند, هرمنوتيك است. فرايند حيات انسانى امرى تكاملى و تاريخى است و اين تاريخى بودن هماره با گذشته و حال و آينده در تعامل است. آزادى انسان نيز متشكل از وضعيت حال و برگرفته از احساس انسان است كه يك سر در گذشته و سرى ديگر در حال و آينده دارد. فرايند سنت عهده دار حس عادلانه بودن و با معنا- بودن و پشتوانه بودن آن است.
بنابر اين مى توان گفت كه سنت در دو جهت نمود و حضور دارد: يكى از جهت معنابخشى به حيات انسانى و ازلى بودن آن كه هميشه وجود داشته است, و ديگرى حيث كاربردى آن است كه مى توانيم با در پيش رو نهادن پرسش هايمان از آن بهره مند شويم. از اين رو سنت, تجمعى از حكمت ها و فضيلت ها و ارزش ها است, پيوسته با ما هست و اما هم مى توانيم با گويا و پويا كردن آن نسبت به نيازمندىهايمان, از آن بهره مند شويم. نبايد تصور شود كه ربط فعال ما با سنت, متضمن نوعى بدعت و اضافه كردن برداشت هاى ما به آن است. همچنين نبايد توهم شود كه سنت همان تركيب مصلحت ها و تلفيق انتظارات انسانى است; بلكه كاربرد و بهره مندى از سنت ـ در عين تماميت و روح افزايى آن ـ به معناى تحقق كمال يافته آن - مثلا و ديدن زندگى صحابه بر اساس آنچه كه زندگى كرده اند در كيفيت رفتارها, گفتارها و ذهنيت ها است و ما بايد بكوشيم آن متن ها و زمينه ها را پيدا كنيم و با آن هماهنگ شويم.
گمان نرود كه تمسك و تعهد به سنت به معناى قرار دادن اشياى كهنه سنتى وهنرى در موزه ها و كتابخانه ها است; بلكه به معناى همراه كردن معنا و ذهنيت درونى و معانى مستوفاى آن با زندگى امروزى است. به بيان ديگر زندگانى بخشيدن به سنت همراه با زندگى خودمان, مصداق تمام و كمال تعهد به سنت است.
مكلين بعد از تبيين سنت در فرايند هرمنوتيك, مى كوشد تا چهار موضوع اساسى در هرمنوتيك را روشن كند و از آن طريق به مهم ترين بحث خود, يعنى مقوله ديالوگ دست يابد. به نظر او چهار مولفه محورى در هرمنوتيك, تعيين كننده است:

ذهن, موضع, هدف و روش.
نكته قابل تإمل اين است كه براى تحصيل شناخت نمى توان با ذهن خالى به سراغ پديده ها رفت. همه انسان ها داراى پيش فرض ها, انتظارات و زاويه ديد هستند. با زاويه ديد است كه به سراغ اشيا مى رويم و در چنان بسترى هر كس متناسب با داورىهاى پيشينى اش به ترجمه و تفسير مى پردازد. اين پيش فرض ها هيچ گاه از ذهن و زبان ما حذف شدنى نيست و در عين حال امر مذموم و ناپسندى هم نيست.
وجود انتظارات و زاويه هاى ديد مختلف و وجود تفاوت هاى فرهنگى متعدد و وجود اقليم هاى مختلف معرفتى, خود مسإله اى است كه مى تواند در بعد كاربردى, نوعى تفاهم و خودآگاهى معرفتى ايجاد نمايد. گفت و گو و ديالوگ نقطه اتكاى اين تفاوت ها و نگرش ها است. بايد با استفاده منطقى از روش ها, براى شناخت يك متن, باب ديالوگ را باز كنيم تا به معناى حقيقى و ديالوگ بدون كشمكش و خود رإيى, دست يازيم.
بدين ترتيب براى آگاهى يافتن از هر ((متن)) (متون مقدس دينى يا هنرى يا ادبى) در صد سال پيش يا درموقعيت امروزى, قرائت كنندگان بايد بكوشند راه هاى رسيدن به ذهن مولف را كشف نمايند و از اين طريق, روابط زندگى انسانى را در مسيرى منطقى و هدايت گرايانه تنظيم كنند.
گفت و گو افق ها را تعريف مى كند مقصودها را روشن و نقطه كانونى متن را به افراد عرضه مى كند. مهم ترين نقطه اتكاى براى ايضاح مقصودها و رسيدن به افق معناى مورد نظر, سيستم ((پرسش و پاسخ)) است. هيچ انسانى به تنهايى و بدون استفاده از ديگران نمى تواند به تكامل معرفتى برسد. در يك سطح بالاتر, فرهنگ ها در تعامل همديگر وسعت ديد پيدا مى كنند; زيرا روش هاى همدلانه وتفاهمآميز, در برخورد با همديگر نقطه ملتقاى تكامل جامعه انسانى مى شوند. فراموش نبايد كرد كه آفت و آسيب ديالوگ در پروژه هرمنوتيك, خود رإيى و وجود ايده سلطه و انحصار است. در ساحت سلطه و خودرإيى و تعصب, ذهن آدمى بلوكه مى شود و آدمى در آن جا به اندرون ايدئولوژيكى خويش غوطه ور مى شود.
نكته اى كه گادامر در روش گفت وگو در پروژه هرمنوتيك بر آن تإكيد كرده است, آن است كه روش ها و نگرش ها نسبت به يك متن و مجموعه سنت, در ((ساحت افق باز)) تفسير مى يابند; يعنى روش ما بهترين و مطمئن ترين روش در ساخت فهم يك متن نيست; بلكه ديگران نيز حق فهميدن و قرائت كردن و گفت و گو كردن دارند; بنابراين اعمال سلطه و دعوى انحصار و حق مطلق پنداشتن خويش, از آفات گفت و گو است.
از اين جا نكته اى كه به دست مىآيد اين است كه شجاعت ـ در شكل مثبت آن ـ در فهم سنت و به سخن در- آوردن آن, از اصول بنيادى و معقول حركت بشر براى تكامل است. از اين رو مواجهه با سنت با روحيه تهور آميز براى بسط و غنى سازى آن, نشان ايمان و عقلانيت است. مهم اين است كه اعتماد, ايمان و همكارى را در كنار روحيه تهورآميز در فرايند تكاملى سنت از طريق پروژه هرمنوتيك به پيش ببريم.
اميدوارم قم به عنوان مركزى دينى ـ علمى در شرق, و رم[ ايتاليا] در مسيحيت غرب بتوانند همچون فانوسى دريايى, كشتى نشستگان را به ساحل امن ايمان, تقوا و معنويت رهنمون سازند.

georg f mclean -1 نويسنده حدود 60 جلد كتاب و 200 مقاله در حوزه هاى مختلف فلسفى ,كلامى و دينى است. او اكنون رئيس شوراى تحقيقات ارزش ها و فلسفه با عضويت 40 نفر از انديشمندان سراسر جهان است. اين مركز تحقيق در واشنگتون به اين نامP R V معروف است.
برخى از آثار مهم مكلين از اين قرارند :
Hermeneutic faith and relation Between culturai. -1
Tradition. Harmong and trasecen Dence (1999). -2
Readings in the philosophy of existence. -3

دومين گردهمايى تجليل از پژوهشگران برگزيده حوزه دين وفرهنگ
دومين گردهمآيى بزرگداشت پژوهشگران عرصه دين و فرهنگ (به همراه اجلاسيه مقدماتى سومين كنگره دين پژوهان كشور) در 24 آذرماه 1379 برگزار شد.
آثار دريافت شده از پژوهشگران در سه مجموعه مورد بررسى قرار گرفت, نخست موسسات و نهادهاى پژوهشى از ميان طرح هاى انجام يافته خود تعدادى را انتخاب و به دبيرخانه ارسال كردند.
سپس دست اندركاران دبيرخانه اين آثار را با معيارها و ضوابط معين سنجيده و موارد پذيرفته شده را به شوراى دين پژوهان و شوراى پژوهشى فرستاده اند. اين دو هيإت پس از بررسى و سنجش, آثارى را كه به لحاظ گستردگى, ژرفايى, نوآورى و روزآمدى, از ديگر موارد بهتر بودند با دو عنوان ((برتر)) و ((شايان برتر)) برگزيده اند.
سرانجام از مجموعه حدود يكصد و پنجاه اثر دريافتى, شانزده اثر به شرح ذيل شايسته تجليل و تشويق معرفى شده اند.

1. روش شناسى تفسير, اثر جمعى از پژوهشگران پژوهشكده حوزه و دانشگاه به جهت ابتكار در تبيين و تحليل موضوعات و مباحث;

2. دائره المعارف موضوعات و مفاهيم قرآن, اثر گروه محققان مركز فرهنگ و معارف قرآن وابسته به دفتر تبليغات اسلامى به جهت گستردگى, تتبع و نوآورى;

3. دين و عرفان, اثر دكتر سيد يحيى يثربى, از پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى به جهت نگرش علمى و انتقادى.

4. فرهنگ جانبازى در متون اسلامى, اثر سيد ابوالقاسم حسينى (ژرفا), از مركز تحقيقات جانبازان به جهت بهره گيرى مناسب محقق از متون و نصوص دينى و نگارش روان و ادبى;

5. پژوهش ديندارى و بزهكارى, اثر دكتر سيد حسين سراج زاده از موسسه فرهنگ و هنر و ارتباطات, به جهت تحقيقات نظرى و ميدانى و نگاه محقق به ميزان تإثير ديندارى بر كنترل مفاسد اجتماعى و بزهكارى از منظر علوم اجتماعى;

6. مكاشفه عرفانى و تجربه دينى, اثر حجت الاسلام دكتر محمد تقى فعالى به جهت تحقيقات گسترده در معرفت شناسى و دين شناسى تطبيقى;

7. تحقيق و احياى الفصوص المهمه, اثر ابن صباغ مالكى, تصحيح سامى الغريرى به جهت تصحيح انتقادى و كاوش هاى محقق در زمينه اسناد و منابع تاريخى, حديثى و روايى, و تناسب جلد اول آن با سال امام على(ع);

8. پژوهش نقش تقيه در استنباط احكام, اثر نعمت صفرى فروشانى از پژوهشكده فقه و حقوق مركز تحقيقات اسلامى وابسته به دفتر تبليغات اسلامى به جهت گستردگى و دقت و ابتكار در تحقيق.

9. تصحيح كتاب الطهاره, اثر امام خمينى(ره) به كوشش گروه محققان موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى, زير نظر حجت الاسلام مسيح بروجردى به جهت دقت در تصحيح و افزودن تعليقات مناسب علمى.

10. درآمدى بر منشإ دين, اثر حجت الاسلام قائمى نيا از معاونت امور اساتيد و دروس معارف اسلامى وابسته به نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها به جهت توجه به چالش هاى فكرى پديد آمده ميان مكتب ها و مشرب هاى بشرى با انديشه دينى و ابتكار در طرح مسائل ياد شده به شويه آموزشى.

11. پژوهش كلام جديد, اثر حجت الاسلام هادى صادقى از موسسه فرهنگى و انتشاراتى طه به جهت پرداختن به موضوعات و مباحث نو پيدا در عرصه عقايد و باورهاى دينى.

12. پرسش ها و پاسخ هاى قرآنى, اثر گروه محققان مركز آموزش تخصصى تفسير و علوم قرآن حوزه علميه قم به جهت پرداختن به شبهات و پرسش هاى مطرح در جامعه, نيز شايان تشويق و قدردانى شناخته شد.

13. نظريه سياسى اسلام از ديدگاه شهيد صدر, اثر على معمورى, مربوط به موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى, نيز شايسته تقدير و تشويق شناخته شد.
در حوزه فرهنگ عمومى و استانى سه اثر ذيل برگزيده گرديد:

1. بررسى وضعيت مطالعه غير درسى دانش آموزان دوره متوسطه استان قم, اثر جناب آقاى ابوالفضل يوسفى از اداره آموزش و پرورش استان قم به خاطر بديع بودن موضوع تحقيق و امكان بهره بردارى از نتايج تحقيق در برنامه ريزىهاى فرهنگى و اجتماعى استان.

2. بررسى ميزان و چگونگى گذران اوقات فراغت جوانان قم, اثر جناب ابوالفضل مطهرى از دبيرخانه شوراى پژوهشى فرهنگ عمومى استان قم به خاطر بررسى جامع و ذكر سوابق نظرى و تجربى تحقيق و امكان بهره بردارى از نتايج تحقيق و راه گشا بودن آن در تحقيقات بعدى.

3. مشاركت سياسى و عوامل اجتماعى موثر بر آن در شهر قم, اثر جناب آقاى احمد نيكزاد از استاندارى قم به خاطر اعتبار علمى روش ها و فنون تحقيق.

حمايت از پژوهشهاى دينى
فهرست ذيل, اسامى پژوهش هايى است كه از حمايت مالى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى براى چاپ و انتشار برخوردار بوده اند. اين پژوهش ها در حوزه هاى قرآنى. فقهى, كلامى و تاريخى نگارش و سامان يافته اند. اين فهرست در سه بخش مرتب شده است:
1- طرح هاى پژوهشى;
2- پايان نامه ها;
3- گزارش هاى كارشناسى.

الف:طرح هاى پژوهشى
1- مجموعه دروس آموزش ترجمه و مفاهيم قرآن
2- تحقيق در موضوعات قرآن مجيد
3-كمك به مطالعه پيرامون دايره المعارف هاىقرآن مجيد
4- شرح كتاب كفايه الخصام
5- شرح طبقات الفقها
6- كمك به ترجمه قرآن مجيد به زبان خارجى
7- تإليف كتاب زندگى نامه امام حسن(ع)
8- مفردات نهج البلاغه
9- تاريخ صنايع مسلمين
10- كتابنامه بزرگ قرآن, (ج 8 - 10)
11- تحقيق شرح صحيفه سجاديه
12- بصائر الدرجات (3 جلدى)
13- مانزل فى القرآن فى اهل البيت
14- على(ع) و الامس التربويه
15- رجال علامه حلى
16- موصوعه امام جواد
17- فرهنگ موضوعات كلى نهج البلاغه
18- واژه هاى معادل نهج البلاغه;
19- فرهنگ معارف نهج البلاغه
20- اقتصاد اسلامى بر اساس آيات و روايات و متون فقهى
21- نقد و بررسى 29 قصه از قصه هاى اسلامى در كتاب هاى درسى مقطع پنجم ابتدايى
22- فرهنگ دو زبانه فارسى - انگليسى (اصطلاحات علوم و معارف اسلامى)
23- نگاه تحليل گرانه به مسايل جغرافيايى در قران كريم
24- تحقيق موسوعه امام هادى و امام عسكرى(ع)
25- تحقيق و تإليف 10 عنوان كتاب در زمينه نگارگرى اسلامى
26- غدير در آيينه كتاب
27- فاطمه (س) در آيينه كتاب
28- تحقيقى درباره زندگى معصومان (14 جلد)
29- تحقيق و انتشار ((موسوعه الغدير))
30- بررسى مجموعه يادمان اسلامى آستانه مباركه حضرت معصومه (س)
31- ترجمه كتاب الخصوم
32- دايره المعارف جهان نوين اسلام (مرحله دوم)
33- عوامل انگيزش موثر در ترغيب به نماز در بين نوجوانان تهران
34- تحقيق موسوعه امام جواد و امام هادى(ع)
35- تحقيق كتاب ((رجال علامه حلى))
36- بررسى كتاب هاى عربى درباره شبهات مربوط به شيعه
37- بررسى متن 26 قصه از قصه هاى اسلامى در كتاب هاى درسى مقطع دبستان
38- نظر سنجنى نمايشگاه خوشنويسى و خط در جهان اسلام
39- تحقيق درباره شبهات ضد شيعه در آثار منتشر شده در كشور هندوستان
40- تهيه عناوين و سرفصل دروس مسئولان دبيرخانه كانون هاى فرهنگى
41- تهيه و تدوين دو شماره نشريه تحت عنوان ((تمدن اسلامى و انديشه هاى فرهنگى و اجتماعى امام خمينى(ره))).
42- فرهنگ جنسى در اسلام
43- شرح زندگانى 25 تن از شهيدان كربلا
44- تحقيق و تإليف زندگى نامه چهارده معصوم (ع)
45- سنجش نگرش نسبت به نقش و كاركردهاى دين و تإثير آن بر رفتارهاى اجتماعى
46- ترجمه, چاپ و انتشار كتاب ((هنر خوش نويسى و تهذيب قرآنى)) نوشته مارتين لينكز
47- رديق مختوم (5 جلد)
48- تفسير كنز الدقائق
49- كمك به تحقيق و انتشار ((دانشنامه قرآن مجيد))
50-كمك به چاپ و انتشار پايان نامه هاى قرآنى در هفت موضوع (منتخب نمايشگاه قرآن مجيد).
51- كمك به تحقيق و انتشار كتاب ((اللمعه البيضا فى شرح خطبه الزهرا(ع)))
52- كمك به تحقيق و انتشار كتاب ((اثبات الامامه المسمى بخطبه الزهرا سلام الله عليها))
53- تإليف جزوه هاى ((برنامه ريزى استراتژيك فرهنگى)), ((سيره نبى اكرم(ص))), ((اصول و مبانى حكومت اسلامى)), ((اصول و شيوه هاى فعاليت فرهنگى)) و ((آشنايى با كليات و وظايف بخش فرهنگ)).
54- ارائه خدمات كارشناسى براى تهيه و تنظيم سرفصل هاى درس قرآنى, آماده سازى دوره ها براى اجراى سيستم مكاتبه اى و تشكيل بانك نوار, تشكيل گروه علمى مربوط به انجام امور تبليغات قرآنى.

ب: پايان نامه ها
1- مناسبات دين و دولت در اسلام از آغاز تإسيس حكومت اموى
2- خوش نويسى در خدمت كتابت قرآن مجيد
3- مديريت اسلامى در نهج البلاغه
4- زندگى نامه و افكار سفيان عبدى شاعر اهل بيت و از اصحاب امام صادق (ع) در قرن دوم
5- ويژگى هاى فرهنگ قوم مندايى با تكيه بر اعتقادات دينى
6- تهاجم فرهنگى و روش برخورد با آن در قرآن و حديث
7- آيين ها و مراسم سنتى اسلامى در رباط كريم
8- بررسى كاركردهاى اجتماعى - دينى در انديشه امام خمينى (ره) و دكتر شريعتى
9- سيره ادارى امام على(ع) در دوران خلافت
10- برداشت هاى تربيتى نويسندگان عصر انقلاب از نهج البلاغه

ج: گزارش هاى كارشناسى
1- سه گزارش درباره ((قمه زنى در محرم)), ((شيوه هاى عزادارى)) و ((مساجد در تاريخ انقلاب)).

گزارش نشست علمى بررسى نقشآثار مكتوب دينى در فرهنگ ايران
نشست علمى در موضوع نقش آثار مكتوب دينى در فرهنگ ايران در 27 بهمن 1379 با حضور حدود پنجاه تن از نويسندگان آثار دينى در محل دبيرخانه دين پژوهان در قم برگزار شد.
در اين نشست ابتدا جناب آقاى صاحبى, دبير دبيرخانه, در سخنان كوتاهى ضمن بيان چنين نشست هايى به اين نكته اشاره كردند كه دبيرخانه دائمى دين پژوهان در هر سال يك كنگره و شش نشست علمى را دستور كار خود دارد. ايشان همچنين گفتند: ما معتقد هستيم كه آنچه[ در عرصه آثار مكتوب دينى] عرضه مى شود نه كامل است و نه از اقبال مناسبى در جامعه برخوردار است. بررسى علل كاستى ها, ضعف ها و موانع مى تواند ما را به يك راهبرد براى بهينه كردن نشر معارف اسلامى راهنمايى كند)) پس از آن چندين تن از صاحب نظران ديدگاه هاى خود را درباره اين موضوع مطرح كردند.

آقاى دكتر رجب زاده پژوهش خود را ذيل عنوان ((فعاليت و مصرف كالاهاى فرهنگى خانوار)) با توجه به جامعه آمارى در 28 مركز استان (حدود و بيست ميليون نفر) ارائه كردند.
در اين تحقيق از افراد با سواد و بالاى 6 سال هر خانواده خواسته شده است به اين پرسش پاسخ دهند كه از ميان سيزده نوع كتاب, كدام يك را بيشتر مطالعه مى كنند. پاسخ ها چنين بوده است:
4 / 14% كتاب هاى دينى,
8 / 15% رمان و داستان,
4 / 14% شعر و ادب,
7 / 9% آثار مربوط به كودك و نوجوان,
5 / 4% روان شناسى,
1 / 3% كتاب هاى تخصصى دانشگاهى
4 / 3% هنر و حرفه,
2 / 3% كتاب هاى مرجع و دائره المعارف
9 / 7% كتاب هاى تاريخى.
چنان كه مى بينيم كتاب هاى دينى در اين مقايسه در رده دوم قرار دارند.
ايشان در تحقيق خود, تركيب افراد را به حسب سن, جنس, شغل, ميزان تحصيل, متإهل يا مجرد بودن در مورد كتاب هاى دينى اين گونه تحليل كرده اند;
6 تا 12 ساله 6 / 5%
12 تا 18 ساله 4 / 28%
19 تا 25 ساله 6 / 20%
26 تا 40 ساله 8 / 27%
40 ساله به بالا 17%
با اين مقايسه همچنين معلوم مى شود كه خوانندگان كتاب هاى دينى جوان ترين خوانندگان بوده اند.
مقايسه ميزان تحصيلات پرسش شوندگان نيز چنين است:
ابتدايى 6 / 17%
تحصيلات متوسطه 5 / 64%
بالاى ديپلم حدود 17%
در اينجا نيز مى بينيم كه هسته اصلى خوانندگان كتاب هاى دينى, افراد داراى تحصيلات متوسطه هستند. اما به لحاظ ميزان مطالعه, افراد داراى تحصيلات عالى بالاترين درجه را دارند; 3 / 7% از افرادى كه كتاب هاى دينى مطالعه مى كنند, داراى تحصيلات ابتدايى, 74 / 16% داراى مدرك متوسطه و حدود 24% نيز تحصيلات عالى دارند.
با اين مقايسه معلوم مى شود كه با افزايش تحصيلات ميزان مطالعات نيز افزايش مى يابد; چرا كه كتاب هاى موردمطالعه, با افزايش تحصيلات افزايش پيدا مى كند. بيشتر افراد داراى تحصيلات عالى معمولا اين كالاهاى فرهنگى را بيشتر مصرف مى كنند, يعنى مثلا در مقايسه با ساير اقشار بيشتر سينما مى روند و بيشتر كتاب و روزنامه مى خوانند

آقاى دكتر رجب زاده در تحقيق ديگرى كه در چهار شهر اراك, بوشهر, همدان و اهواز بين سال هاى 73 و 74 انجام شده بود, پس از مقايسه اى ميان مفاد اين تحقيق با تحقيق مربوط به سال 1378, چنين نتيجه گيرى كرده اند كه در مجموع, نه تنها كتاب دينى, در طول زمان با كاهش مطالعه رو به رو بوده است. بلكه در اين چهار شهر كتاب خوانى رو به افول بوده است. اين امر نشانگر آن است كه روندى عمومى, سطح مطالعه را در جامعه ما كاهش داده است.
ايشان همچنين به اين نكته اشاره كردند كه روند مطالعه كتاب هاى دينى نسبت به كتاب هاى رمان در چهار شهر فوق رو به كاهش بوده است مثلا در بوشهر, نسبت مطالعه كتاب هاى دينى به رمان 92% بوده است, حتى نسبت مطالعه كتاب هاى دينى به تاريخى در سال 74 در بوشهر 6 / 1% و در سال 78 23 / 1 بوده است. در همدان نيز همين تغييرات مشاهده مى شود, گرچه ممكن است استثناهايى وجود داشته اشد, اما به طور كلى مطالعه كتاب هاى دينى كاهش داشته است.
دكتر رجب زاده در بخش ديگرى از پژوهش خود, به آمار و ارقام خانه كتاب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى اشاره كردند, گفتند: ((در سال هاى 69 تا 78, 81868 عنوان كتاب منتشر شده است كه حدود چهار تا پانزده هزار عنوان آن (حدود 21% مجموعه كتاب ها) در ذيل مقوله دين طبقه بندى شده است. اين بررسى نشان مى دهد كه چاپ و توليد كتاب هاى دينى رشد داشته است. اگر روند نشر و توليد كتاب را بعد از سال 76 به سال هاى بعد نيز سرايت دهيم, باز روند توليد كتاب هاى دينى رو به گسترش بوده است.
ايشان در ادامه پژوهش خود به جنبه هاى ديگر مقوله كتاب و كتابخوانى توجه كرده و اين سوال را مطرح مى كنند كه چرا از يك سو با روند افزايش توليد كتاب ماجيم, و از سوى ديگر فرهنگ كتابخوانى رو به تنزل نهاده است؟ آيا آمار چاپ كتاب مى تواند شاخص رشد كتاب خوانى و توجه به فرهنگ مطالعه باشد؟ چرا به رغم حمايت ها از توليد كتاب هاى دينى, اقبال به اين كتاب ها در مقايسه با كتاب هاى رمان كاهش يافته است؟
وى در تحليل نظرى اين مشكل و پاسخ به آن به اين نكته توجه مى كند كه نگاه مابه مقوله كتاب و كتاب خوانى از چه جهت و زاويه است. گاهى به جنبه رسانه بودند كتاب توجه داريم و گاهى آن را وسيله اى براى پركردن اوقات فراغت خود مى دانيم و گاهى نيز براى پاسخگويى به نيازها فكرى - شغلى به آن رو مىآوريم. امروزه هر كتاب به مخاطب خاص خويش وابسته است; زيراهر كتاب مخاطبى ويژه خود دارد.

دكتر رجب زاده درباره آثار مكتوب دينى و جايگاه آن در دنياى امروز مى گويد: ((بعد از صنعتى شدن جوامع و پديدآمدن رسانه هاى مختلف نگاه به كتاب بايد تغيير كند. كتاب همانند ساير كالاهاى مصرفى اقتصادى بايد مخاطبان خود را بشناسد و همگام با نيازهاى آنان گام بردارد. امروز كتاب در فضايى عرضه مى شود كه مى توانيم آن را ((صنعت فرهنگ)) بناميم بايد با تغيير مصرف كنندگان (مطالعه كنندگان) قالب ها, روش ها و نگرش هاى حاكم بر توليد كتاب نيز دگرگون شود, در غير اين صورت با ركود بازار توليد كتاب مواجه خواهيم شد.
جامعه ما كه اينك در مراحله گذار از فرايند توسعه است بايد مخاطب خود بشناسد و آنان را به حسب تفاوت هايشان مورد نظر قرار دهد. در توليد كتاب بايد به سلايق تخصص ها ونگرش هاى متفاوت توجه شود.
كتاب خوانى صرفا به دوره فراغت افراد اختصاص ندارد; دغدغه هاى شغلى افراد را نيز بايد در توليد كتاب خصوصا در عرصه كتاب هاى غير درسى ملاحظه كنيم.

سخنران دوم نشست آقاى سيد عباس صالحى سردبير نشريات ((پژوهش هاى قرآنى)) و ((پگاه حوزه)) و عضو هيإت مدير دفتر تبليغات اسلامى بود. ايشان در موضوع ((آسيب شناسى آثار مكتوب دينى در د دهه نخست انقلاب)) سخن گفتند و به ويژگى هاى كمى وكيفى اين موضوع توجه كردند. ايشان اوضاع نشر آثار مكتوب دينى در دهه 67 تا 77 را چنين ترسيم كردند: در سال 67, 977 عنوان و در سال 77, 3609 عنوان كتاب دينى نشر يافته است. مسئولان نشر كشور نيز بر اين مسإله تإكيد دارند.
درسال 67 كتاب هاى دينى 2 / 26% و در سال 77, 21% كل كتاب هاى منتشره را به خود اختصاص داده است. به طور متوسط در اين 10 سال كتاب هاى دينى 4 / 19% كل عناوين را به خود اختصاص داده است.
عناوين ديگر نيز به ترتيب درصدهاى زير را از كل عناوين در اين ده سال به خود اختصاص داده اند:
كليات: 4 / 27%
زبان: 4 / 22%
علوم رياضى: 7 / 21%
ادبيات: 24 / 19%
هنر: 25 / 17%
فلسفه: 14 / 16%
علوم اجتماعى: 4 / 16
كودك و نوجوان: 25 / 15%
دين: 14%
كتاب هاى دينى در اين 10 سال, 14% آهنگ رشد داشته است در حالى كه متوسط رشد 52 / 16% بوده است, اما در سال 79 به 20% تنزل پيدا مى كند
ايشان در تحليل اوضاع كيفى آثار مكتوب در حوزه دين مى گويند: ((ما از سطح توليدات ماندگار و مرجع فاصله گرفته ايم. اگر چه تعداد عناوين گسترده تر شده اند, اما كتاب هاى دينى كه تاريخ مصرف نداشته باشند, در اين دو دهه نيستند و يا اندكند. شما در اين دو دهه شاهد تكرار چيزى شبيه ((تفسيرى الميزان)) يا آثارى شبيه آثار استاد مطهرى نيستيد,... دوره شاعران بزرگ ما گذشته است. حافظها و مولوىها تكرار نمى شوند. دوره مولفان بزرگ ما هم گويا گذشته است. چيزهايى كه در اين دو دهه عرضه شده اند, عمدتا آثارى هستند در قد و قامت كوتوله هاى فكرى يا براى مصرف هاى كوتاه مدت و اين همان خطر بزرگى است كه حوزه تفكر دين را تهديد مى كند)).
ايشان تإكيد كردند كه: ((در هر دوره بسامدهاى واژگانى و ادبيات كلامى - زبانى خاص حكمفرماست. در حوزه ادبيات گفتمانى آثار دينى بايد قالب ها و توانايى ها را بشناسيم و بكوشيم آسيب هاى موجود در اين فضا را پيدا كنيم. بايد به حوزه اجتماعى را در فضايى جديد قرار دهيم و از بحران ها و چالش هاى آن آگاهى كامل داشته باشيم)).
آقاى دكتر سيد محمد ثقفى از ديگر سخنرانان نشست بود. وى مطالب خود را در سه نكته جمع بندى كرد; از جمله آنكه مجلات و مطبوعات دينى نيز از سنخ آثار مكتوب دينى است و درباورهاى دينى تإثير گذار است. ايشان در مقايسه وضعيت كتاب هاى دينى قبل از انقلاب و بعد از انقلاب گفتند: ((كتاب هايى مثل ((اصول فلسفه)) شهيد مطهرى و كتاب ((مناظره دكتر و پير)) شهيد هاشمى نژاد و كتاب ((فيلسوف نماهاى)) آقاى مكارم شيرازى از جمله كتاب هايى بودند كه گفتمان ادبى زمان خود را درك كرده بودند و بنابراين پاسخ گوى بخشياز نيازهاى فكرى و دينى زمان خود بودند.
آقاى دكتر مير عباس على زمانى از منظرى فلسفى به موضوع نقش آثار مكتوب دينى توجه كردند. ايشان در آغاز رابطه و داد و ستد ميان دين و فرهنگ را از نظر فلسفى در ديدگاه پل تيليخ مورد توجه قرار دادند. و به اين نكته اشاره كردند كه متكلمان و متإلهان در واقع همان طبيبان جامعه هستند كه دردهاى روزگار خويش را درمان مى كنند. به نظر مى رسد امروزه در جامعه ما - مطابق اطلاعات و آمارهاى ارائه شده - نوعى عدم تناسب بين نيازها و آثار مكتوب دينى ارائه شده وجود دارد
آقاى على زمانى مشكل اساسى گفتمان امروز جامعه را, بحران ناشى از تقابل مدرنيته و سنت مى داند و اينكه اين بحران آن طور كه شايسته است مورد توجه نويسندگان قرار نگرفته است. فرهنگ مدرن, لوازم وزمينه هاى ويژه خود را دارد.
ايشان سه نوع ادبيات گفتمانى را بر مى شماند:
1ـ ((ادبيات ايدئولوژيك)) كه مدافع آن دكتر على شريعتى بودند;
2ـ ((ادبيات سنتى)) كه ناشى از تلاقى دو فرهنگ ايرانى و اسلامى است و در محتوا و شكل احتياج به پالايش دارد. تلاش هاى امثال شهيد مطهرى وعلامه طباطبايى همين در مسير بوده است;
3ـ ادبيات برآمده از مدرنيته و فرهنگ ليبرال)). اين گفتمان با رهيافت انسان شناسى و پيامدهاى آن نقد نشده و چندان براى جامعه ما ((بومى)) نشده است به نظر مى رسدما اينك در دوران تشويش بسر مى بريم.

حجت الاسلام پيشوايى از ديگر سخنرانان نشست بودند ايشان ضمن بيان پرسش هايى در مورد آمارهاى ارائه شده در تحقيق آقاى دكتر رجب زاده, اين تحقيق را را از لحاظ كمى و كيفى مشمول ديگر شهرها ندانستند.
ايشان عواملى مانند تورم, گران بودن كتاب و گرفتارىهاى اجتماعى را در كاهش كتاب خوانى صاحب تإثير دانستند. ايشان تإكيد كردند: (( حس مخاطب شناسى مولفان و نويسندگان در عرضه آثار دينى بسيار مهم است. ما چندان با ادبيات امروزين جهان آشنا نيستيم و از نثر نوشتار امروز را چندان اطلاع نداريم)).
آقاى احمدى مدير كل فرهنگ و ارشاد اسلام قم, در سخنان كوتاهى فرايند رشد چاپ كتاب رادر قم ياد آورد شدند و گفتند در طول سال ـــ در قم 6 ميليون جلد كتاب به چاپ رسيده است, اما اين رقم در اواسط سال 1379 به 12 ميليون جلد رسيده است. هر ساله سه هزار عنوان كتاب منتشر مى شود)). از نظر ايشان اين رشد صرفا بيانگر رشد كمى نيست بلكه ناشى از رشد كيفى است; چرا كه بالا رفتن آمار كتاب نشان از رشد خوانندگان آنهاست.
آقاى دكتر عقيقى بخشايشى ازe نظر ديگرى به تطبيق ميان كتاب هاى دينى و خوانندگان توجه كردند. ايشان گران بودن كتاب هاى دينى در مقايسه با كتاب هاى رمان و داستان را از عوامل تنزل مطالعه كتاب هاى دين دانستند; و براى نمونه اشاره كردند, كتاب ((تفسير الميزان)) امروز 36 هزار تومان است, اما شايد يك كتاب داستان را با دو هزار تومان بتوان خريد.
ايشان معتقد است كه: ((اصولا دولت نمى تواند تاجر و ناشر خوبى باشد. نبايد از نويسندگانى كه دولت از آنان حمايت مى كند, انتظار علامه امينى بودن را داشته باشيم. اين مشكل ناشى از محدوديت هاى كار دولتى است. دولت مى تواند در عين اعمال نظارت كامل بر وضعيت نشر به نويسندگان نيز يارى برساند و از آنان حمايت كند)).
حجت الاسلام يعقوب جعفرى در سخنان خود اين نگرش را كه ديگر عصر نوشتن كتاب هاى بزرگ گذشته است نقد كرد. و اين تصور را كه عصر شاعران و مولفان بزرگ تمام شده است ناشى از ((حجاب معاصرت)) داشت. ايشان مى گويند: ((در عصر علامه مشكلاتى وجود داشت. آن روز ناشرى كتاب او را چاپ نمى كرد و ايشان مجبور شدند از طريق پيش فرش كتاب آن را چاپ كنند. آن وقت قدر و قيمت علامه دانسته نشد و جايگاه او را كسى درك نكرد تا زمانى گذشت. همين طور شاعران و حكيمانى مثل حافظ در عصر خودشان چندان شناخته شده نبودند و قدرش را نمى دانشتند تا زمان هاى طولانى گذشت و سپس جايگاه آنها شناخته شد)).
حجت الاسلام على اكبر حسنى در سخنان كوتاهى اين ديدگاه آقاى بخشايشى را كه ((دولت نمى تواند تاجر و ناشر باشد)) مورد نقد قرار داد و گفت: ((دولت اگر چه تاجرى خوبى نيست, اما ناظر و كنترل كننده و كمك كننده به وضعيت نشر و ناشران است)). ايشان همچنين ضمن توجه دادن به امكانات نوين نشر عصر از جمله رايانه به اين نكته اشاره كردند كه: ((در حال گذار نيستيم, بلكه متإثر از دنياى مدرن و مدرنيته هستيم. از اين رو بايدتلاش كنيم كه در دنياى جديدى از همه امكانات و زمينه ها در نشر كتاب استفاده كنيم)).

نشست علمى كتاب دينى و دانشجو
در هفتمين روز هفته كتاب و همزمان با روز كتاب و دانشجو, نشست علمى ((كتاب دينى و دانشجو)) با عنوان ((نقد كتاب هاى دينى و آموزشى در دانشگاه ها)) برگزار شد.
در اين نشست كه در محل دبيرخانه دين پژوهان كشور برگزار شد, استادان دروس معارف, نويسندگان كتاب هاى معارف و جمعى از پژوهشگران به ارائه نظرات خود در مورد كتب دينى و تدريس آنها در دانشگاه پرداختند.
در ابتداى اين مراسم محمد جواد صاحبى دبير شوراى برنامه ريزى دين پژوهان كشور هدف از برگزارى اين نشست را پيدا كردن راهبردى اصولى براى بهتر شدن كتب علوم دينى در دانشگاهها دانست و گفت: اين كار به عنوان اطلاع رسانى و ايجاد هماهنگى در مسير مهمترين عرصه دين پژوهى جزئى از اهداف دبيرخانه دين پژوهان است.
سپس حجت الاسلام ترابى معاونت فرهنگى نهاد مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها گفت: ((اين دروس مهمترين وجه ارتباط حوزه و دانشگاه است و از اين جهت مهم است كه دو سويه است.))
وى افزود: ((روحانيونى كه با قشر جوان ارتباط ندارند در شناخت نياز جوانان مشكل دارند و دروس معارف باعث مى شود كه اين روحانيون با نياز نسل جوان زمان خود آگاه شوند.))
وى خواستار تدوين كتب معارف بر اساس مخاطب شناسى شد و گفت: ((اين مخاطب شناسى بايد با توجه به نيازها, تنوع سلايق و تنوع استعدادها انجام گيرد.))
در ادامه اين نشست, كيانوش محمدى پژوهشگر سازمان سنجش به ارائه نتايج يك تحقيق علمى كه در چهار دانشگاه كشور و در بين 200 دانشجويى كه مشغول گذراندن درس معارف بودند انجام شده است, پرداخت و گفت: ((بايد براى حل اين مسايل فكرى كرد و جوانان را با راه هاى يافتن پاسخ دينى آشنا كرد.))
در ارامه نشست, گروهى از مدرسين به ارائه نظرات خود پرداختند و سوالات خود را مطرح كردند.
سپس حجت الاسلام و المسلمين امينى معاونت اساتيد و دروس معارف دفتر نمايندگى ولى فقيه در دانشگاه ها به جمع بندى بحث و پاسخ سوالات پرداخت.
وى در مورد تحقيق ارائه شده گفت: ((اينكه كل مسايل دينى را مثلا در درسى مثل معارف ببينيم درست نيست و اين مسايل در مورد كل جامعه مطرح است.))
امينى در ادامه گفت: ((در سال, 60 هزار ساعت, وقت دانشجويان صرف درس معارف مى شود و بايد در مورد استاد, كتاب و متون, فكرى شود. وى با انتقاد از عدم توليد ادبيات نوين دينى گفت: ((چند كتاب در مورد دين و دموكراسى, دين و دنيا و سكولاريسم تدوين شده است تا استادان با آن آشنا باشند و بتوانند در كلاس ها بحث كنند و پاسخ بگويند.))
وى افزود: ((ما 3 هزار استاد معارف بايد در دانشگاه ها داشته باشيم شما 50 نفر را معرفى كنيد كه بتوانند در تمام موارد, آموزش و يا پاسخ شبهات را دهند.))
امينى گفت: ((گره و مشكل اصلى ما كتاب نيست, بلكه استادانى احتياج است كه بتوانند پاسخ هاى دانشجويان را بدهند.))
وى با انتقاد از حوزه گفت: ((ما به جاى اين كه روى مشكل تكيه كنيم بيشتر روى نوع عرضه نگاه مى كنيم, هر چقدر ساختار را ترميم بكنيم, بدون توليد محتوا موفق نخواهيم بود.))
در پايان حاضران خواستار استمرار چنين نشست هايى شدند.

كنگره بين المللى بزرگداشت آيت الله بروجردى و شيخ محمود شلتوت
كنگره بزرگداشت آيت الله بروجردى و شيخ محمود شلتوت از نوزدهم تا بيست و يكم دى ماه (13 - 15 شوال) با شركت شخصيت هاى علمى و فرهنگى ايران و مصر در تهران و قم برگزار شد.
مناسبت برگزارى اين كنگره, چهلمين سال درگذشت مرجع فقيد شيعه حضرت آيت الله العظمى بروجردى بود.
هدف از برگزارى كنگره گرامى داشت ياد و خاطره آيت الله العظمى بروجردى, تجليل از مقام علمى, خدمات اجتماعى و نقش جاويد و فراموش نشدنى وى در شكوفايى حوزه علميه و نيز گام هاى بلندى بود كه معظم له در راه تقريب مذاهب اسلامى و وحدت اسلامى پيمود. تجليل از مقام علمى, اخلاص و خدمات شيخ محمود شلتوت - كه به ويژه در فتواى تاريخى وى در جواز تعبد به فقه شيعه متجلى است - نيز از اهداف كنگره بود.
به اين منظور مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى علاوه بر شخصيت هاى علمى حوزه هاى علميه, مخصوصا حوزه علميه قم و شاگردان آيت الله العظمى بروجردى, از استادان بزرگ مصر, دانشگاه الازهر و رهروان راه تقريب و وحدت اسلامى در آن كشور نيز براى شركت در كنگره دعوت كرد.
اكثر شركت كنندگان مصرى, اعضاى ((مجمع البحوث الاسلاميه)) بالاترين مجمع علمى و فكرى اسلامى در مصر و الازهر بودند. در حقيقت اين بالاترين و مهم ترين هيإت دينى مصرى بود كه در دهه هاى اخير و شايد بتوان گفت در تاريخ روابط ايران و مصر به ايران سفر مى كردند.
كنگره بين المللى بزرگداشت آيت الله بروجردى و شيخ محمود شلتوت پس از يك سال رايزنى و گفتگو و مشورت با مراجع تقليد, استادان و فضلاى حوزه علميه قم و بررسى هاى همه جانبه در شوراى عالى مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى با حضور هجده مهمان خارجى و جمعى از صاحب نظران ايرانى در تهران و قم برگزار شد.
حمايت مقام معظم رهبرى, مراجع تقليد و بزرگان قوم از اين كنگره در موفقيت آن نقش به سزا داشت.

موضوعات پژوهش شده در كنگره:
مقالات و سخنرانى هاى ايراد شده در كنگره در سه محول كلى, هفده موضوع را به ترتيب زير مورد پژوهش قرار داد:

الف- انديشه تقريب و وحدت اسلامى:
1- تفكر تقريب و وحدت اسلامى;
2- تاريخچه تقريب با تإكيد بر قرن 13 و 14 و طلايه- داران آن;
3- دار التقريب و بنيانگذاران آن;
4- انقلاب اسلامى و تقريب مذاهب اسلامى (امام خمينى (ره) و مقام معظم رهبرى);
5- مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى و فعاليت هاى آن در نشر آثار تقريبى.

ب: آيت الله بروجردى
1- حيات و شخصيت آيت الله بروجردى
2- شيوه علمى آيت الله بروجردى در فقه, اصول, حديث و رجال;
3- اهتمام آيت الله بروجردى به تقريب مذاهب;
4- شيوه آيت الله بروجردى در توجيه مبناى فقه اهل بيت بر حديث ثقلين و ديگر احاديث نبوى;
5- روش آيت الله بروجردى در مقارنه ميان آرإ فقهى مذاهب اسلامى;
6- ديدگاه هاى آيت الله بروجردى در مور احاديث فريقين;

ج- علامه شيخ محمود شلتوت
1- حيات و شخصيت علامه شيخ محمود شلتوت;
2- آشنايى با انديشه هاى كلامى, تفسيرى و فقهى شيخ محمود شلتوت;
3- اهتمام شيخ شلتوت به فقه مقارن و تقريب مذاهب اسلامى;
4- تبيين مبانى فقهى فتواى مشهور شيخ در جواز تعبد به مذاهب اسلامى;
5- نقش شيخ در تقريب مذاهب و اجراى آن;
6- روابط و مكاتبات علامه شيخ محمود شلتوت با آيت الله بروجردى و ديگر عالمان شيعه.
كنگره با پيام رهبر معظم انقلاب اسلامى آغاز شد. بخشى از پيام ايشان به اين كنگره چنين است:
((تجليل از اين دو شخصيت بلند آوازه دنياى اسلام, تنها تجليل از دو انسان بزرگ نيست, بلكه خدمت با عظمتى كه اين دو به امت اسلامى كرده اند, هدف اصلى اين بزرگداشت است.
امروزه دنياى اسلام كه از جهت ذخاير مادى انسانى و فكرى و تاريخى, يكى از بزرگ ترين مجموعه هاى جهان است, بيش از هميشه نيازمند وحدت و تقريب است. اگر متمركز و هم جهت ساختن تلاش ها و توان ها و به جريان- انداختن آن در سمت و سوى نجات امت اسلامى, هدف و آرزوى هر مسلمان خيرخواه و دلسوز است, بايد دانست كه اين هدف جز در سايه نزديك كردن دل ها و فكرها و ايمان ها, دست يافتنى نيست.
اين دو مرد بزرگ نزديك به نيم قرن پيش, اين حقيقت روشن را دريافتند و براى آن تلاش كردند. اگر مردان علم و سياست, اين تلاش را به جد دنبال مى كردند, شايد دنياى اسلام امروز شاهد نتايج غم انگيز اختلاف مسلمانان نمى شد. و شايد مصيبت فلسطين و ديگر اوضاع رقت بار دنياى اسلام, اين چنين هولناك و دلخراش گريبان جهان اسلام را نمى گرفت.
مجمع التقريب مذاهب اسلامى در تهران, بايد مانند دارالتقريب مذاهب اسلامى در قاهره, به كارى بزرگ و ماندگار همت گمارد. امواج تخريب روابط مذاهب و ملت ها, از كانون هاى فتنه در درون دنياى اسلام و بيرون آن, تشتت روز افزون ملت ها و مذاهب اسلامى را نشانه گرفته است. مجاهدت مخلصانه در برابر اين امواج فتنه, وظيفه همگان, به خصوص آگاهان و هوشمندان است. با تمسك به قرآن و سنت قطعى نبوى (ص) مانند حديث ثقلين و تبعيت از اهل بيت - عليهم السلام - راه روشنى در برابر ما قرار مى گيرد)).
فعاليت هاى كنگره را مى توان در پنج بخش عمومى به ترتيب زير نام برد:
1. انتشار هشت جلد كتاب درباره موضوعات پيشنهاد شده.
2. ترتيب, تنظيم و ارائه بيست و سه مقاله درباره موضوعات پيشنهاد شده.
3. مصاحبه با هفت تن از صاحب نظران و شاگردان آيت الله العظمى بروجردى.
4. انتشار چهار ويژه نامه در روزنامه هاى: جمهورى اسلامى, جام جم, رسالت و روزنامه جوان.
5. برگزارى شش نمايشگاه عكس و كتاب.
نزديك به بيست و شش تن از صاحب نظران ايرانى و خارجى در اين كنگره به ايراد سخنرانى پرداختند. برخى از اين سخنرانان عبارتند از: آيت الله هاشمى رفسنجانى, شيخ عبدالغنى عاشور, قائم مقام شيخ جامع الازهر; آيت الله جنتى, دبير شوراى نگهبان; محمد عماره, عضو مجمع بررسى هاى اسلامى مصر; على دوانى; جمال البنا, نويسنده و رييس اتحاديه بين المللى كارگران مسلمان; آيت الله تسخيرى; آيت الله سيد محمد باقر حكيم, رييس شوراى عالى مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى; استاد عميد زنجانى; دكتر عبدالكريم بى آزار شيرازى; آيت الله رضا استادى; آيت الله مكارم شيرازى آيت الله جعفر سبحانى.
در بيانيه اختتاميه كنگره با تإكيد بر محتواى پيام رهبر انقلا, به ديدار مهم و تاريخى عالمان الازهر و حوزه علميه قم و تهران ارج نهاده شده و از آن به عنوان ((ضرورتى حتمى براى غنى ساختن فرهنگ, انديشه و فقه اسلامى وعمق بخشيدن به انديشه تقريب مذاهب اسلامى و تبادل اطلاعات و تجربيات در زمينه هاى مختلف فكرى, اقتصادى و اجتماعى)) نام برده شده است.
شركت كنندگان كنگره خواستار حمايت وتإييد انتقاضه شكوهمند فلسطين با همه ابزارهاى ممكن شدند. آنان همچنين تلاش هاى ((مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى)) در ايران و فعاليت هاى مختلف آن را در زمينه هاى علمى و فرهنگى براى تحكيم روابط برادرى ميان مسلمانان ستودند و تإسيس ((دانشگاه تقريب مذاهب اسلامى)) را در تهران مورد تقدير قرار دادند.
شركت كنندگان در زمينه هاى علمى خواستار دعوت به افزايش همكارى مشترك براى تإليف دائره المعارف هاى علمى و تطبيقى در تفسير و فقه و غير آن شدند و از الازهر شريف درخواست كردند كه اين كنگره را در سال 1423 به مناسبت چهلمين سال در گذشت مرحوم شيخ محمود شلتوت با همكارى مجمع التقريب برگزار نمايد.


كنگره بزرگداشت آيت الله نايينى
كنگره بزرگداشت متفكر پرآوازه آيت الله ميرزا محمد حسين غروى معروف به ميرزاى نايينى به همت اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامى اصفهان از 30 شهريور ماه 79 تا يكم مهر برگزار شد. صاحب نظران, انديشه هاى دينى و سياسى اين عالم فرزانه را در اين همايش تحليل و تبيينى كردند. مرورى مى كنيم به مقالات و سخنرانى هاى اين همايش.
b
آيت الله جناتى در بحثى فقهى و اجتماعى, شيوه اصولى ميرزاى نايينى را, ((معتدل)) دانست; به نظر ايشان شيوه اصولى پاسخ گوى نيازهاى جامعه بود. به نظر آيت- الله جناتى, ميرزاى نايينى بر اين اعتقاد بود كه اجتهاد با شيوه اصولى افراطى, داراى اعتبار و ارزش نيست و سودى به فقه نمى رساند; چرا كه فقه زاييده وحى است و نه زاييده افكار آدميان.

آقاى عميد زنجانى در مقاله اى با عنوان ((مبانى حكومت در انديشه سياسى ميرزاى نايينى)) رهيافت هاى سياسى ميرزاى نايينى را معطوف به مردم سالارى و حكومت اسلامى و حق حاكميت مردم مى داند.
آقاى زنجانى بعد از معرفى اجمالى كتاب ((تنبيه الامه و تنزيه المله)) به استدلالات نايينى در باب مشروعيت نظام سياسى اسلام مى پردازد. از جمله آنكه
1- حاكميت از آن مردم است و دوام دولت ها بدون آراى مردم امكان پذير نيست;
2- مسإله حسبه; تمام امور, عمومى است و شارع مقدس راضى به ترك آن نيست. مردم با آراى خود مسايل حسبه را اقامه مى كنند و چنين دولتى مشروعيت دارد.
3- بايد دفع افسد به فاسد كرد; به تعبير ديگر در عصر غيبت امكان تشكيل دولت معصوم وجود ندارد. در دولت استبدادى به خدا, امام معصوم و مردم ظلم مى شود, ولى در دولت مردمى ظلم به خدا در كار نيست; چون احكام الهى اجرا مى شود, اما به امام ظلم مى شود, چرا كه منصب او غصب شده است.
در مقاله جناب عميد رنجانى آمده است: ((مرحوم نايينى حكومت را به دو دسته ((تمليكى و استبدادى)) و ((حكومت ولايى)) تقسيم مى كند. دولت تمليكى همه چيز را ملك خودش مى داند, ولى حكومت ولايى, حكومتى امانت دارد و داراى مسئوليت است و به عنوان نماينده مردم, وظايف خود را انجام مى دهد. در دولت ولايى به مسإله تفكيك قوا اشاره مى شود كه از شاهكارهاى فكرى ميرزاى نايينى است.
مرحوم نايينى در شكل گيرى مشروطيت تلاش بسيار كردند, ولى در سامان دهى نهايى دچار تضادهايى شدند. ايشان يكى از اصول مسلم فقه شيعه را ((نيابت فقيهان)) مى دانستند و به اين باور بودند كه قوه مقننه و مجريه مشروعيت بالذات ندارند و در صورتى مشروعند كه نظارت آنان با تنفيد فقيهان باد.
آقاى عميد زنجانى مقاله خود را با اشاره به جنبه كه مردم سالار حكومت از نظر ميرزاى نايينى به پايان مى برد و مى گويد: ((حكومت مردم سالار تشكيل مى شود تا فقيهى بتواند حكومتى بر پا كند و تصدى نظارت و نيابت عامه را داشته باشد. نقطه تلاقى نظريه ميرزاى نايينى و امام خمينى (ره) در همين جاست. بااين تفاوت كه امام از نيابت عامه به حكومت مردم سالارى مى رسد و مرحوم نايينى از مردم سالارى به نيابت عامه فقيهان مى رسد)).
آقاى رسول جعفريان در مقاله خود ((انواع حكومت از ديدگاه ميرزاى نايينى و ابن خلدون)) را بررسى مى كند و در نگرش تاريخى به اين موضوع مى گويد: ((حكومت صفويه مزاياى بسيارى براى كشور ما داشت, ولى باعث شد ما از جهان اسلام جدا شويم, طورى كه اروپايى ها ابن خلدون را كشف و به ما معرفى كنند. ابن خلدون حاصل هشتصد سال تفكر سياسى, اجتماعى و اسلامى است.
ابن خلدون حكومت را به دو قسم, شرعى و عرفى تقسيم مى كنند. مبناى حكومت شرعى اجراى احكام الهى است, ولى حكومت و سياست عرفى و عقلى اولا احكام شرعى را نمى پذيرد و ثانيا و دنيا را مبناى قوانينى مى داند. سياست عقلى نيز خود به دو قسم ((مردم گرايانه)) و ((سلطان گرايانه)) تقسيم مى شود, در حكومت مردم گرايانه, به مصلحت و حكومت توجه مى شود ولى در حكومت سلطان گرايانه, سلطان به استبداد گرايش پيدا مى كند. ولى ابن خلدون تذكر مى دهد كه شايد حكومت شرعى نيز اعمال نوعى استبداد از سوى حاكم پيشين باشد.
به نظر آقاى جعفريان كتاب ((تنبيه الامه و تنزيه المله)) به رغم آنكه در فضاى سياسى خاص و اغتشاشات عصر مشروطه نوشته شده است اما مرحوم نايينى حكومت را به دو دسته كلى تقسيم مى كنند. موافق مصالح مردم و مخالف مصالح آنان كه اين دومى مقابل حكومت ولايى و نوعى حكومت ارباب مآبانه است.
آقاى جعفريان در پايان مقاله مى كوشد با تحليل مفهوم ((استبداد)) در عصر مشروطه به ايضاح آن بپردازد: ((در فرهنگ اسلام ((ظلم)) مذموم است. اين مفهوم با مفهوم ((استبداد)) كه در مشروطه مطرح شده بود, اشتباه گرفته شد. استبداد به معناى سنتى همان ((عدم مشورت)) است, ولى در معناى جديد, ((ظلم به مردم)) معنا مى شود. در فرهنگ سياسى جديد, استبداد يعنى مسلط شدن بر مردم.

موضوع مقاله دكتر محمد نصر ((نوگرايى در انديشه سياسى ميرزاى نايينى)) است. ايشان چهار دوره را از همديگر متمايز كرده اند دوره اول: از زمان غيبت كبرى تا قبل از حاكميت گسترده آل بويه; دوره دوم: از حاكميت شيعى آل بويه كه نشانگر نا مشروع بودن حكومت غير امام معصوم(ع) است; دوره سوم; از شروع حكومت شاه صفويان آغاز مى شود. مرحوم محقق, ((مشروعيت عام)) يا ((خاص)) را در همين دوره مطرح مى كند. محقق كركى حاكم مشروعيت عام را براى حكومت شاه اسماعيل صفويان شاه طهماسب صادر كرد. نمونه مجوز خاص نيز مجوز مرحوم كاشف الغطإ به فتحعلى شاه است; دوره چهارم: از اواسط حكومت قاجار آغاز مى شود. در اين دوره با ابراز نظرات مرحوم كاشف الغطإ و مرحوم نراقى,بحث ((ولايت مطلقه)) مطرح مى شود.
در اين دوره ديدگاه هاى مختلفى بروز ميكند و مشروعيت حكومت غير معصوم با مجوز پذيرفته و شركت در آن واجب و ضرورى دانسته مى شود. ديدگاه مرحوم سيد محمد كاظم يزدى شيخ فضل الله نورى, آيت الله نايينى - به همراه مرحوم آخوند خراسانى و آيت الله مازندرانى - در اين دوره مطرح مى شود.
دكتر نصر در بحث نظرى خود مى گويد: ((ما شيخ فضل الله نورى و مرحوم نايينى را داراى حسن نيت مى دانيم, ولى يكى درد خلوص دين داشت و ديگرى درد توانمند ساختن دين, و پروا داشت مبادا دين از مرز شريعت خارج شود و در ميان هجوم تفكرات جديد گرفتار آيد.
در عصر نايينى سه باب در فقه سياسى باز بود: ((واقع گرايى)), ((هدف گرايى)), ((عقل گرايى)). مرحوم نايينى به واقعيات زمان خويش توجه مى كند. به نظر او اگر يك نظام سياسى نتواند عدالت را اجرا كند و حقوق ملت را استيفا نمايد بايد در آن شك كرد; از اين رو نظام استبداد, شرك آلود و توإم با ظلم است.
به نظر دكتر نصر, مرحوم نايينى به وجوه و حقوق انسانى عصر خويش توجه داشتند و معتقد بودند كه حق تعيين سرنوشت به دست مردم حق انسانى است و نظارت فقيه يا مجوز عمومى فقيه براى مشروع شدن حكومت كافى است.
دكتر نصر بر اين نكته تإكيد مى كند كه نوگرايى از جهت محتوا با سنت فقهى گذشته متفاوت است. ايشان مى گويد: ((نگرش ديگرى هم در اين ميان مطرح شد كه نوگرايى در محتوا بود و متفاوت با سنت فقهى گذشته بود. مجموعه واجبات كفايى مردم, مشمول امر حسبه است و همه مردم مكلف به اجراى آن هستند و چون امكان ندارد, مردم براى خود نماينده انتخاب مى كنند)).

((قانون اساسى و مجلس شوراى ملى از ديدگاه نايينى)) موضوع مقاله دكتر احمد بهشتى بود. در اين مقاله آمده است: ((مرحوم نايينى و ديگر عالمان وقتى ستم به مردم را ديدند, حكومت ولايتى را بنا كردند كه اساس آن حريت و مساوات است و نقطه مقابل آن خفقان و تبعيض در حكومت تمليكيه است. اين حريت و مساوات بايد از راه قانون اساسى و تشكيل مجلس شورا برقرار شود; بنابراين درباره قانون اساسى و فلسفه ايجاد آن چنين نظر مى دهند: ((اصل عقد دستور اساسى, حفظ و ضبط رفتار متصديان و تعيين وظايف آنان و تشخيص وظايف نوعيه و لازم الاقامه آن است)).
در فراز ديگرى از مقاله دكتر بهشتى آمده است: ((بعد از مشروطه, نتيجه كار چيز ديگرى شد كه دليل آن نيز روشنفكران و عالمانى بودند كه دست از سياست شستند و نيز متدين هايى كه گوشه نشينى كردند وگرنه اصل فكر مشروطهeدرست بود و بايد استمرار مى يافت... عقلا پذيرفته اند كه قانون اساسى خوب است و منافاتى با شرع مقدس ندارد, به خصوص كه مقدمه تإمين حريت و مساوات مردم و قلع و قمع استبداد است. نحوه تشكيل مجلس و مشروعيت آن, شرايط وظايف نمايندگان, همه و همه با دقت و ظرافت اين بزرگمرد فقيه مورد بررسى قرار گرفته است.))
دكتر بهشتى در ادامه مى گويد: ((اين سوال پيش مىآيد كه با تشكيل مجلس, فقيهان چه كار مى كنند؟ بايد گفت بدون دخالت فقيهان دموكراسى تحقق پيدا نمى كند; چون عده اى از مردم واجد شرايط رإى دادن نيستند و عده اى هم رإى نمى دهند. كسانى كه رإى مى دهند همه به يك نفر رإى نمى دهند. ثانيا اگر كسى با تطميع و تهديد و خريدن رإى به مجلس راه پيداكند, آيا مى توان او را نماينده مردم ناميد؟ بنا اين تا جايى كه ممكن است از مردم رإى گرفته مى شود آن گاه نايب امام تنفيد مى كند و حكومت مشروعيت مى يابد)).

موضوع مقاله
خانم دكتر غروى نايينى, ((الهام گيرى تنبيه الامه از قرآن و حديث)) بود. ايشان در بخشى از مقاله خود مى گويد: نايينى با تكيه بر قرآن, احاديث, عقل و اجماع, عرف و مبناى عقلا به عنوان مبانى نظرى انديشه هاى سياسى و اجتماعى, توناييهاى اسلام را ثابت كرد. وى بر خلاف روشنفكران غرب زده عصر خويش, خواهان مشروطه اى بود كه با اسلام هماهنگ باشد و ازاين رو هميشه تإكيد مى كرد كه عالمان در مجلس حضورمستمر داشته باشند و مانع تغيير احكام الهى شوند. او با تمسك به بيست آيه و بيست روايت و خطبه نهج البلاغه, براى تبيين انديشه سياسى و مشروط صحيح قدم بر مى دارد... ايشان در فقه سياسى به آياتى تمسك مى كردند كه قبلا جزء آيات الاحكام محسوب نمى شد. از نوآورىهاى ايشان است كه فقه را كارآمد و هماهنگ با پيشرفت و تمدن مى كنند و معتقد مى شود كه مسايل و قوانين عرفى بايد با شريعت موافق باشد.))

دكتر مدرس زاده دو كتاب ((انصافيه)) و ((تنبيه الامه)) را در مقاله خود با هم مقايسه كرده است. ايشان درباره كتاب انصافيه)) مى گويد: ((در مقدمه ((انصافيه)) به آزادى و لزوم ايجاد آن در چارچوب قانون و سپس به تفاوت هايدولت مردمى و دولت استبدادى پردخته مى شود. آن گاه به وظايف دولت اشاره مى شود. ((تإسيس دارالشورى)) و رعايت اصل ((تفكيك قوا)) از جمله اين وظايف است. بعد از آن به اصول مشروطه, آزادى ملت در انتخابات و آزاديدر قلم, صنعت, كسب و محاكمه و امنيت عرض و جان و مال مردم و مجازات قانونى اشرار اشاره مى شود. در اين كتاب همچنين به دو بحث ((تقسيم)) و ((تنبيه)) بر اساس اين دو عنوان نيز اشاره مى شود. قوانين بايد مطابق موازين شرع باشند وگرنه انقلاب صورت مى گيرد, مولف سپس به تنبيه و خودباختگى ملت ايران در قبال غرب هشدار مى دهد. در هر دو كتاب, حكومت مسوول جان و مال و نواميس مردم مى دانند و قوانين مجلس را تابع شرع مى شمارند.
دكتر موسى نجفى در مقاله خود حوزه نجف وجايگاه تجدد در ايران را بررسى مى كند و مى گويد: ((بعد از جنبش تنباكو, انرژى ملت آزاد شده و جنبش مشروطه شكل مى گيرد كه خود شامل چهار طيف وسيع است: عالمان مشروعه خواه,مستبدان, روشنفكران غير دينى و عالمان مشروطه خواه. بعد از فتح تهران مستبدان و عالمان مشروعه خواه به كنارى رفتند و دو جبهه عالمان آزادى خواه نجف و روشنفكران مشروطه خواه باقى ماندند. در اين فضا ديگر ((تنبيه الامه)) جوابگو نبود; نجف مانده بود و تفاسير غربى از مشروطه. در مشروطه دوم تا رحلت آخوند خراسانى, نجف حالت خاصى دارد كه در توصيف آن يكى مى توان به بخش مذهبيون به خاطر شهادت شيخ فضل الله نورى و ديگرى به بى نيازى مشروطه خواهان ازعالمان نجف اشاره كرد)).

موضوع مقاله آقاى سيد محمد ثقفى ((انديشه و عمل اعتدالى ميرزاى نايينى در عرصه سياست در دوران مشروطه)) بود. وى به عمق تإثير نهشت مشروطه در تاريخ ايران اشاره كرد و دو دسته كلى را در اين نهضت صاحب اثر دانست: ((اول عالمانى كه نهضت را هدايت مى كردند و دوم منورالفكرها. در جنبه سلبى هر دو گروه متفق القول هستند كه بايد استبداد ريشه كن و عدالت محقق شود, اما پس از ويرانى نظام قبلى, در مورد چگونگى نظام جديد با هم اختلاف رإى دارند. اين اختلاف ها باعث مى شود كه سه گروه مختلف ايجاد شود دسته اى از عالمان, منورالفكرها و منورالفكرهاى افراطى كه طالب جامعه غربى بودند.))
وى در ادامه مقاله خود آورده است: ((مرحوم نايينى داراى دو چهره حوزوى و حكمت عملى زمينه در سياست مدن بودند. او هوادار يك خط اعتدالى بود كه اصول را از منابع اسلامى مى گرفت و با مسايل عصر جديد منطبقى كرد. ايشان انديشه هاى سياسى اسلامى و فلسفه سياسى و حكمت عملى را با تكيه بر مفاهيم اصلى دينى و انطباق با شرايط قرن حاضر تدوين كردند.
روشنفكران آن زمان انديشدن را در انحصار خود مى دانستند و گروهى از عالمان نيز درگير تكفير و تفسيق بود. فقط مرحوم نايينى خط اعتدال را در مقابل افراط و تفريط دنبال مى كردند)).

در اين همايش موضوعات ديگرى مانند ((رابطه ولايت و جمهوريت)), ((جامعه مدنى دينى در انديشه ميرزاى نايينى)) و... از طرف انديشمندان و صاحب نظران مطرح شد. اين موضوعات در مطالب پيشگفته گنجانيده شده است; بنابراين از بيان تفصيل اين گزارش صرفنظر مى كنيم و خوانندگان را به نوشته هاى تفصيل كنگره ارجاع مى دهيم.


گزارش كنگره شهيد آيه الله سيد محمد باقرصدر
آيه الله سيد محمد باقر صدر از نظريه پردازان بلند آوازه معارف دينى معاصر بود. وى با انديشه سرشار خود توانست خلا فكريى را كه مايه فرسودگى و نا اميدى جامعه اسلامى مى بود, به اندازه توان ترميم كند و افق هاى تازه و روشنى در برابر نسل جستجوگر و پرنشاط معاصر بگشايد.
پس از بيست سال از شهادت شهيد سيد محمد باقر صدر به منظور بزرگداشت مقام او ((كنگره بين المللى شهيد آيت الله العظمى سيد محمد باقر صدر)) از 29 دى تا يكم بهمن 1379 در تهران برگزار گرديد.
در سال 1375 در معاونت مجمع جهانى اهل بيت (ع), شورايى متشكل از استادان و فاضلان صاحب نظر كه مسئولين ارائه طرح هاى علمى و فرهنگى را به عهده داشت, موضوع برپايى كنگره اى به منظور بزرگداشت مقام علمى شهيد صدر مطرح گرديد. به دنبال آن آيه الله تسخيرى, رئيس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامى و دبير كل وقت مجمع جهانى اهل بيت(ع), نامه اى در اين باره خطاب به مقام معظم رهبرى ارسال داشتند و ايشان نيز موافقت خود را براى برگزارى كنگره اعلام كردند پس از آن مسوولان دست اندر كار در پنج مركز ذيل, سياست هاى كلى و چگونگى برگزارى و شروع به كار كنگره را بررسى كردند.

1. مركز مديريت حوزه علميه قم;
2. مجمع جهانى اهل بيت(ع);
3. بنياد شهيد انقلاب اسلامى;
5. مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق;
سياست گذارىهاى كلان و نظارت عالى بر فعاليت هاى علمى كنگره را نيز را هيإت علمى كنگره به عهده گرفت.
نزديك به 200 مقاله (125 مقاله از داخل و 74 مقاله از خارج كشور به دبيرخانه كنگره رسيد شمار مقالات در مراحل بعدى به 300 رسيد.
معيارهاى ارزيابى مقالات چنين بوده است:
1. قوت تخيل و استدلال
2. خلاقيت و نوآورى
3. تنظيم منطقى مطالب
4. ساختار و نگارش
5. تنوع مإخذهاى مطالب
6. نقد و ارزيابى
بر اساس اين معيارها 31 مقاله مردود شناخته شد.
به جز ((واحد جذب و آماده سازى مقالات)) كنگره از واحدهاى ذيل تشكيل يافته بود.
((واحد ارتباطات و آرشيو));
((واحد مصاحبه ها));
((واحد امور كميسيون ها));

فعاليت هاى انتشاراتى كنگره
1. تحقيق و بازنگرى همه آثار شهيد صدر;
2. ترجمه و انتشار مقالات اجلاس به صورت مجموعه هاى موضوعى;
3. انتشار مجموعه اى به نام ((كتاب شناسى شهيد صدر));
4. انتشار مجموعه مصاحبه هايى كه درباره شهيد صدر انجام گرفته است;
5. انتشار ويژه نامه ((انديشه ماندگار)) در هفت شماره;
6. انتشار ويژه نامه هايى در مجله هاى علمى درباره شهيد صدر;
7. توليد نرم افزار شهيد صدر كه شامل: آثار, مقالات برگزيده, مصاحبه ها, كتاب شناسى, ويژه نامه, سخنرانى ها, بحث هاى شهيد و نيز نشريه ((انديشه ماندگار)) مى شود.
هزار و پانصد تن از انديشمندان داخلى و بيش از هشتاد تن از انديشمندان خارجى به اين كنگره دعوت شدند.

ديدار با رئيس جمهور
پيش از برگزارى كنگره شهيد صدر دبير كل كنگره و اعضاى هيإت علمى آن با حجه الاسلام و المسلمين سيد محمد خاتمى رئيس جمهورى اسلامى ديدار كردند. بخشى از سخنان رئيس جمهورى در اين ديدار چنين است:
((بدون ترديد آيه الله العظمى صدر يكى از نوابع دنياى تشيع و تفكر است. عظمت و مقام علمى و نيز درك نبوغ و هوشمندى ايشان نيازى به تشريح ندارد. به نظر من پيش از آنكه بر بعد شخصيتى شهيد صدر تكيه كنيم. بايد بر وجوهى خاص از شخصيت ايشان تكيه كنيم كه ايشان را به اينجا رسانده و آن ((دردمندى)) شهيد صدر نسبت به حل مسائل و مشكلات دنياى اسلام و تلاش براى پاسخ گويى به مشكلات دوران خويش بود.
به اعتقاد من اگر شناخت نقطه جوهرى شخصيت شهيد صدر ايجاب مى كند كه حركت هاى ديگرى در حوزه هاى علميه شروع كنيم. بايد ببينيم اگر شهيد صدر اكنون در ميان ما بود,چگونه حركت مى كرد.
امروز ليبرال دموكراسى بسيار حساس تر از ماركسيسم است و بر اين اساس نيازمند شناخت و نقد آن هستيم; يعنى همان كارى كه شهيد صدر انجام مى داد. ما در رشته هاى گوناگون علوم اسلامى افراد بزرگى داريم اما عاملى كه شهيد صدر را از ديگران متمايز نمى كند, ((نگاه به زمان)) است. قدردانى از شهيد صدر به اين است كه را درست بشناسيم, مسير و جهت فعاليت هاى او را مورد مطالعه و شناسايى قرار بدهيم و پاسخ گوى عطش فوق العاده نسل هاى نو در جوامع امروز باشيم)).

آغاز به كنگره آيه الله العظمى شهيد صدر
كنگره بين المللى بزرگداشت آيه الله العظمى شهيد صدر ساعت 9 صبح روز 29 دى, در حسينيه الزهراى سازمان فرهنگ و ارتباطات و با حضور تنى چند از مسوولان بلند پايه كشور, و سفيران كشورهاى اسلامى در تهران و شمارى از شخصيت هاى فكرى و فرهنگى حوزه و دانشگاه گشايش يافت.
ابتدا پيام مقام معظم رهبرى قرائت شد در اين پيام آمده است:
استعداد خارق العاده و پشتكار كم نظير او, از وى عالمى ذوفنون و ژرف نگر پديد آورده بود كه ديد نافذ و ذهن جستجوگرش در آفاق علوم متداول حوزه ها محصور نمانده و هر آنچه را كه براى يك مرجع بزرگ دينى در دنياى متنوع امروز سزاوار است, به حيطه تحقيق و مطالعه كشيده بود.
بى شك اگر اين جوهرى علم و تحقيق و اين ذخيره تمام نشدنى انسانى, با دست پليد خيانت كاران از حوزه علميه ربوده نمى شد, جامعه ى شيعى و اسلامى مى توانست در آينده ى نزديك شاهد اوج ديگرى در قلمرو مرجعيت و رياست علمى و دينى باشد.
توفيق و مدد الهى, آميختگى اين فضيلت هاى بزرگ را با رتبه ى والاى جهاد فى سبيل الله رقم زد. در هنگامى كه حوزه ى كهن نجف در بوته ى آزمايش مواجهه با امواج بيدارى اسلامى و انقلابى قرار گرفت, اين شخصيت بيدار و آگاه, قدم در راه مجاهدتى علمى و سياسى نهاد و درخشش معنوى خود را مضاعف ساخت, بينش عميق او نياز زمان را حس كرد و در راهى كه اجداد طاهرينش به روى پيروان و جانشينان خود گشوده بودند, گامى استوار نهاد. و چه زود پاداش اين فداكارى عظيم; يعنى محنت و سپس شهادت در راه خدا را دريافت كرد.
حوزه هاى علميه امروز نيز محتاج شهيد صدر و هر عنصر با همت و پرتوانى هستند, كه راه علمى و اسلام شناسى و جهان نگرى او را دنبال كند.

آيه الله تسخيرى, دبير كل كنگره شهيد صدر. درباره شخصيت و جايگاه علمى شهيد صدر و نقش او در معارف اسلامى و همچنين كارهاى انجام گرفته در كميته علمى و ستاد اجرايى سخنانى ايراد كرد. وى در بخشى از سخنانش پس از يادآورى مراتب نبوغ و نوآورى شهيد صدر را مورد اشاره قرار داد و اظهار داشت: شهيد صدر در هر زمينه اى نوآور و نابغه بود; چه در انسانيت و اخلاقش و جه در انديشه و ديدگاهش. هنگامى كه پيكرش به خون مقدسش آغشته گرديد; كه بيش از چهل و شش بهار از عمر پربارش نگذشته بود; اما در همين مدت كوتاه به عنوان فردى صاحب انديشه مطرح گرديد.
سياست را با دين در آميخته و تجديد و نوآورى را با اصالت گذشته عجين ساخته بود و نيز دوگانگى هاى ديگرى را كه امروز به عنوان مشكل اين عصر تلقى مى كند و حل آنها بسيار سخت مى نمود, شهيد صدر آنها را حل نمودو دوستان را شگفت زده و دشمنان را بهت زده ساخت.
آيه الله حائرى يكى از شاگردان شهيد صدر سخنران ديگر اين نشست بود كه در آغاز تلقى شهيد صدر از تإسيس جمهورى اسلامى را بيان داش. وى در بخش ديگرى از سخنان خود درباره ادامه راه شهيد صدر گفت:
در همان روزى كه دعوت شدن براى امور مقدماتى اين كنفرانس, گفتم كه جنبه عاطفى اين كنگره يك مسإله بسيار گسترده و مفيد است. اما مهم تر از آن, ادامه راه اوست; هم از جنبه علمى و هم جنبه مبارزاتى و اقتصادى و ساير موارد. اكنون نيز تإكيد مى كنم به همان نكته و اشاره مى كنم به بخش كوچكى از فعاليت هاى عظيم كرى ايشان و اين كه اين خط هم چنان مانند ساير خطوط به كمال برسد.
سخنران ديگر نشست دكتر احمد محمد على, رئيس بانك توسعه اسلامى, بود كه درباره انديشه اقتصادى شهيد صدر سخنى گفت. وى در سخنان خود گفت: ((شهيد صدر در چارچوب شريعت اسلامى انديشه هاى فراوانى را عرضه كرد. تفكر و اهتمام شهيد صدر خدمت زيادى به جامعه اسلامى و انسانى نمود. شهيد صدر معتقد بود كه توسعه بايد در ارتباط با ارزش هاى معنوى انسان باشد و توليد و مصرف بايد به عنوان ابزارى براى خدمت به جامعه مورد استفاده قرار گيرد.))
ديگر سخنرانان كنگره آقاى عبدالرحمن سوار الذهب, رئيس جمهور اسبق سودان و دبير كل سازمان دعوت اسلامى, حجت الاسلام سيد حسين صدر با حجت الاسلام حكيم و نيز خانم دكتر عائشه المناعى بودند.
دكتر المناعى در بخشى از مقاله خود با عنوان (نظريه شناخت در فلسفه شهيد صدر) مى گويد: ((شهيد صدر تصريح مى كند كه على رغم اينكه مكتب عقل گرا, نقش تجربه در علوم و شناخت انسان و خدمت بزرگى او به بشر در صحنه هاى علمى و نيز كشف بسيارى از اسرار آفرينش و مجهولات طبيعت را انكار نمى كند; ولى اين مكتب, تجربه را به تنهايى در ايفاى نقش كامل خود ناتوان مى داند)).
آيه الله مصباح يزدى سخنران دومين روز كنگره شهيد صدر بود. وى در بخشى از سخنان خود به مقوله ثابت و متغير پرداخت و گفت: يكى از ابتكارات شهيد صدر مطرح كردن نظريه ((منطقه الفراغ)) بود كه جا دارد اساتيد بزرگوار و شاگردان ايشان اين نظريه را مورد مناقشه قرار داده تا نقاط مثبت تقويت شود و نقاط ابهام نيز بر طرق گردد. تلقى ثابتى كه از اين نظريه وجود دارد اين است كه خداوند احكامى را تشريع كرده است كه واجب و حرام هستند. اين احكام, الزامى و لازم الاجرا مى باشند و در مسائل اجتماعى مستحب و مكروه دارد و در بسيارى از موارد نيز شارع مقدس حكمى تعيين نكرده است كه منطقه الفراغ است. سوالى كه مى توان در اين جا مطرح كرد اين است كه آيا واقعا مواردى در اسلام وجود دارد كه حكم شرعى نداشته باشد تا قانون گذار بخواهد آن خلا, را پر كند و يا منظور از منطقه الفراغ, يك چيز ديگرى است؟
آيه الله مصباح يزدى در پايان گفت:
منطقه الفراغ كه مى گويند حكم شرعى نيست; به كدام اصطلاح؟ فراغ از كدام حكم شرعى؟ پس براى منطقه الفراغ بايد يك تفسير ديگرى پيدا كرد؟
كنگره شهيد صدر پس از سه روز بحث و بررسى درباره انديشه هاى شهيد صدر و ابعاد مختلف شخصيت او به كار خود پايان داد.

از فعاليت هاى جنبى كنگره:
- در حاشيه كنگره نمايشگاهى از آثار شهيد صدر و خواهر گرامى وى شهيده بنت الهدى صدر بر پا شده بود. در اين نمايشگاه نمونه اى از كتاب هاى شهيد صدر كه به ده زبان دنيا منتشر شده, در معرفى ديد شركت كنندگان قرار داشت. همچنين نزديك به 400 نسخه از نامه هاى دست نويس شهيد صدر و نمونه اى از استقثاثات آن شهيد در نمايشگاه عرضه شده بود. در گوشه اى از نمايشگاه بيش از 60 قطعه عكس از شهيد صدر جلب نظر مى كرد.

انديشه نامه امام على(ع)
((انديشه نامه امام على(ع))) دانشنامه اى ده جلدى است در زمينه شخصيت سيره و انديشه هاى اميرمومنان (ع) و پديده هاى معاصر و پس از عصر آن حضرت كه پيوندى استوار با شخصيت و مكتب آن بزرگوار دارد.
اين دانشنامه علمى شامل 150 مدخل اصلى است كه به سفارش ستاد سال اميرمومنان (زير نظر شوراى عالى انقلاب فرهنگى) در پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى با همكارى نزديك به 150 تن از دانشوران حوزه و دانشگاه در دست تدوين است.
مخاطبان انديشه نامه, صاحبان فكر و فرهنگ و دانش آموختگانى هستند كه دغدغه مباحث فكرى معاصر را دارند و مى خواهند اين مباحث را از منظر تابناك اميرمومنان نظاره كنند.
انديشه نامه داراى ويژگى هاى زير است:
1. اهتمام به طرح و تحليل مباحث فكرى و اجتماعى معاصر با استناد به كلمات و سيره امام على (ع),
2. تلاش براى پيگيرى درونمايه خطبه ها, نامه ها و روايت هاى رسيده از آن بزرگوار در قلمرو مدخل هاى مورد تحقيق با رويكردى نو,
3. گونه گونى مباحث مطرح شده.
در معرفى نامه انتشار يافته از سوى دبيرخانه شوراى علمى ستاد سال اميرمومنان, به سر فصل هاى زير پرداخته شده است:
- گزارش پيشرفت كار انديشه نامه
- سازمان علمى و اجرايى انديشه نامه
- شيوه نامه
- فهرست مدخل ها
مدخل هاى پژوهش شده در شش گروه زير پژوهش و نگارش مى شوند:
1. تاريخ و سيره (34 مدخل);
2. حكمت و الهيات (41 مدخل);
3. اقتصاد (16 مدخل);
4. حقوق (16 مدخل);
5. سياست (20 مدخل);
6. كتاب شناسى (12 مدخل);
آرزوى توفيق روز افزون براى دست اندركاران اين طرح عظيم و كار آمد را داريم.


معرفى پديد آورندگان برتر كتاب سال درباره امام على (ع)
تهيه و نگارش: كرمى پور
مراسم انتخاب كتاب سال ولايت با حضور رئيس مجلس شوراى اسلامى, آيت الله موسوى اردبيلى, وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى و جمعى از شخصيت هاى حوزه و دانشگاه در دانشگاه قم برگزار شد.
در اين مراسم كه از سوى موسسه ((آل البيت (ع) احيإ التراث)) و معاونت فرهنگى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى برگزار شد, سيزده نفر از مولفان برترين كتاب هايى كه در 20 سال گذشته به زبان هاى فارسى, انگليسى و عربى درباره زندگانى, سيره و معرفت امام على (ع) و نيز نهج البلاغه نوشته شده است, معرفى شدند.
وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى در سخنانى به برگزارى كتاب سال ولايت با هدف غنى ساختن نشر كشور و بهره گيرى از معارف اهل بيت اشاره كرد و گفت: براى خلق تإليفات درباره سيره و شخصيت و معارف اهل بيت - سلام الله عليهم اجمعين - نمى توان منتظر توليدات خود- جوش بود. اين امر ضرورتا نيازمند سازماندهى علمى معتبر و مورد وثوق است. وى افزود: ((اقتضاى سياست هاى دولت در اين عرصه, حمايت عام بر اساس قوانين كلى و با هدف بسترسازى فرهنگى است... بايد توجه داشت كه حمايت دولت, كسانى را در بر مى گيرد كه علقه و علاقه دينى دارند, ولى لزوما افرادى كه چنين علاقه اى دارند, از توانمندى كافى در اين زمينه برخوردار نيستند)).
آقاى مسجد جامعى اظهار داشت: از بين چهار هزار اثر ارائه شده به دبيرخانه كتاب سال ولايت, 38 اثر به مرحله نهايى راه يافته اند. اين 38 اثر از دقت هاى ويژه علمى و نوآورىهاى ارزنده و پژوهشى برخوردار بوده و در نهايت 13 اثر حائز رتبه اول شده اند.
در پايان هيئت داوران, پديد آورندگان برترين كتاب هايى را كه در بيست سال گذشته درباره امام على (ع) و نهج البلاغه نوشته شده است, به صورت زير معرفى كردند:
1 . آيت الله جعفر سبحانى: ((فروغ ولايت)).
2. علامه فقيد, محمد تقى جعفرى: ((ترجمه و تفسير نهج البلاغه)).
3. علامه فقيد,محمدتقى شيرازى: ((نهج الصباغه فى شرح نهج البلاغه)).
4. حجه الاسلام محمد محمدى رى شهرى: ((موسوعه الامام على بن ابى طالب فى الكتاب و السنه و التاريخ)).
5. حجه الاسلام على ميلانى:((نفحات الازهار فى خلاصه عبقات الانوار))
6. حجه الاسلام محمدباقر محمودى:((نهج السعاده فى مستدرك نهج البلاغه)).
7. حجه الاسلام عبدالمجيد معاديخواه: ((فرهنگ آفتاب)).
8. حجه الاسلام حسن قپانچى: ((مسند الامام على بن ابى طالب(ع))).
9. حجه الاسلام سيد بن حسن نجفى: ((غدير خم, اور, خطبه غدير)).
10. دكتر سيد جعفر شهيدى: ((ترجمه نهج البلاغه)).
11. دكتر محمد مهدى جعفرى: ((پرتوى از نهج البلاغه)).
12. دكترابراهيم بيضون: ((الامام على(ع) فى رويه النهج و روايه التاريخ)).
13. كتاب آقاى پرفسور مادلونگ
مورد تشويق هيإت داوران قرار گرفت, (جانشينى محمد -ص-).

نخستين نمايشگاه مراكز علمى - پژوهشى حوزه علميه قم
اين نمايشگاه كه مقارن با فرخنده زاد روز امام محمد باقر (ع) برپا گرديد, به همت معاونت پژوهشى حوزه علميه قم و با مشاركت بيش از هفتاد مركز پژوهشى از سراسر كشور و تإييد شوراى عالى مديريت حوزه علميه قم در مجتمع فرهنگى امام خمينى(رض) برپا شد.
از ميان 180 مركز تحقيقاتى در حوزه معارف دينى در قم, تنها كمتر از نيمى از آنها در اين نمايشگاه شركت جسته اند
عدم حضور اين موسسات عواملى داشته است; از آن جمله تنگى وقت و نا آشنايى با برخى موسسات و مراكز علمى - پژوهشى.
دست اندر كاران نمايشگاه, اهداف برگزارى نمايشگاه را اين چنين بر شمرده اند:
الف. عرضه و نمايش توانمندىهاى بالفصل پژوهشى در مراكز حوزوى;
ب. اطلاع مراكز پژوهشى از كارهاى به اتمام رسيده و در دست اقدام يكديگر;
ج. برداشتن گامى عملى در زمينه هماهنگى مراكز و مشاركت جمعى آنان;
د. معرفى فعاليت هاى مراكز پژوهشى حوزوى و توانمندى آنان در قالب كتاب و بروشور.
بازديدكنندگان نمايشگاه, آن را كار ساز دانسته اند, اما كاستى هايى را نيز ياد آور شدند:
ـ تازگى نداشتن بخشى از نمايشگاه
ـ اندك بودن پژوهش هاى كلامى - فلسفى
ـ شركت موسساتى كه جنبه پژوهشى نداشته اند
ـ فقدان پوشش خبرى مناسب در كشور
ـ قرار نگرفتن اطلاعات جامع در اختيار بازديدكنندگان
متوليان نمايشگاه, فرم هايى براى نظر خواهى فراهم ساخته بودند تا تماشاگردان, نظرات خود را در آن باز تابدهند. پيش بينى شده است اين نمايشگاه هر از چند
گاهى تشكيل شود كه جزئيات آن اعلام خواهد شد.

ويژگيهاى جنبى نمايشگاه:
ديدار مقام معظم رهبرى
از برجسته ترين رويدادهاى نمايشگاه, بازديد مقام معظم رهبرى از نمايشگاه بود. ايشان غرفه هاى گوناگون نمايشگاه را بازديد كردند و از نزديك با برنامه ها و اهداف آنها آشنا شدند.
- برپايى كنفرانس ها
ـ انتشار سه شماره ويژه نامه
ـ ارائه بروشور


گزارشى از پايگاه امام على(ع)
http://www.ImamAli-s.net
مرتضى اكبريان
به ميمنت سال امام على(ع) سالى كه آهنگ هدايت بخش غدير دو بار دلهاى مشتاقان ولايت را نوازش داده, پايگاه اطلاع رسانى امام على(ع) به همت مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى طراحى و راه اندازى شد.
گر چه هم اكنون هزاران صفحه از اينترنت به مطالبى پيرامون فضايل و مناقب حضرت على(ع) و ابعاد مختلف شخصيتى آن بزرگوار اختصاص دارد و اكثر سايت هايى كه توسط شيعيان راه اندازى شده به نحوى به كردار و گفتار امام على(ع) پرداخته اند, اما تا كنون پايگاهى كه به طور مستقل و همه جانبه درباره شخصيت حضرت على(ع) و ابعاد وجودى ايشان سخن بگويد, طراحى نشده بود.
پايگاه اطلاع رسانى امام على(ع) به منظور معرفى هر چه بهتر شخصيت امام على(ع) و آثار مربوط به انديشه, فضايل, سيره و زندگى آن حضرت و معرفى پيروان و نيز بحث هايى درباره ولايت, امامت, تشيع و شناساندن كتب, مقالات به پژوهشگران داخلى و خارجى طراحى و راه اندازى شده است.
مقدمات راه اندازى اين پايگاه با حمايت ستاد برگزارى سال امام على(ع) ميسر شد و مطالب و اطلاعات بسيارى در مورد امام على(ع) و زندگى آن بزرگوار براى استفاده همه مسلمانان جهان عرضه گرديد.
البته اين پايگاه هنوز در ابتداى راه است و برخى از گزينه هاى آن فعال نيست و ساير گزينه هاى آن نيز از نظر اطلاعات نيازمند تكميل و تقويت است, اما نگرش همه جانبه طراحان به ابعاد مختلف كار, اين نويد را مى دهد كه به تدريج با تكميل همه گزينه ها پايگاه امام على(ع) به دانشنامه ارزشمندى بدل گردد كه محققان از سراسر جهان براى يافتن ناب ترين و روز آمدترين مطالب پيرامون امام على(ع) به اين سايت مراجعه نمايند.

دومين اجلاس حوزه و تبليغ
ويژه بزرگداشت حضرت آيه الله حاج شيخ عبدالحسين نجفى تبريزى (علامه امينى)

به منظور گراميداشت سال اميرالمومنين امام على(ع) و در آستانه خجسته عيد سعيد غدير خم دومين اجلاس حوزه و تبليغ در تجليل از مقام شامخ علامه امينى(قدس سره) در مورخه 22 / 12 / 79 برگزار گرديد كه اهم عناوين مقالات و سخنرانى هاى اجلاس به شرح ذيل مى باشد:
- زندگى نامه و شخصيت علمى و تبليغى علامه امينى
- معرفى آثار تحقيقى و علمى علامه امينى
- ويژگيهاى علامه امينى در عرصه خطابه و تبليغ دينى
- حوزه علميه, تبليغ, پژوهش و ضرورت ها
- علامه و تبيين مرجعيت علمى و دينى اهل بيت
- كتاب الغدير از منظر دانشمندان شيعه و سنى
- جايگاه حديث غدير در تحقيق و پژوهش محققين
- ارزيابى مصادر كتاب الغدير

هشتمين نمايشگاه بين المللى قرآن كريم
هشتمين نمايشگاه بين المللى قرآن كريم كه با حضور شخصيتهاى شناخته شده قرآنى از كشورهاى مختلف جهان و سخنرانى آيه الله هاشمى رفسنجانى در ماه مبارك رمضان افتتاح شد, داراى بخشهاى مختلف و متنوعى بود كه از جمله مى توان به بخش هاى آثار مكتوب, آثار هنرى, بين الملل, رايانه اى و صوتى و تصويرى, فروش, ماورإ از دريچه سينما, پرده خوانى قصه هاى قرآنى سراى اهل قلم و مراسم و محافل انس با قرآن, غرفه ويژه امام على(ع) و كارگاه بزرگ قرآنى اشاره كرد.
در بخش رايانه نمايشگاه, امسال 30 موسسه و مركز رايانه اى اسلامى حضور داشتند كه برنامه هاى رايانه اى خود را در موضوعات مختلف علوم قرآنى و اسلامى به نمايش گذاشتند.
حضور مراكز رايانه اى نسبت به سالهاى گذشته افزايش قابل توجهى داشته است. در بخش رايانه نمايشگاه هشتم بيش از 20 لوح فشرده علوم اسلامى براى اولين بار عرضه شد. از جديدترين برنامه هاى ارائه شده در هشتمين نمايشگاه بين المللى قرآن كريم مى توان به نرم افزارهاى المائده, دانشنامه بزرگ نهج البلاغه, زندگانى چهارده معصوم, حديث آخر, فروغ بى پايان, القرآن للاسره, درمان با قرآن, جامع القرآن الكريم, نسخه هاى قرآنى, صبا و آواى ملكوت اشاره كرد.
در حاشيه نمايشگاه آقاى مسجدجامعى وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى با تإكيد بر حمايت اين وزارتخانه از فعاليت هاى قرآنى و توليد نرم افزار علوم اسلامى و قرآنى گفت: ((با توجه به جايگاه مناسب نرم افزارهاى قرآنى و استقبال گرم مردم بويژه كودكان و نوجوانان از اين گونه برنامه ها, سياست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى تشويق و فراهم سازى زمينه هاى حضور موسسات رايانه اى در نمايشگاههاى داخلى و خارجى است.
وى افزود: يكى ديگر از سياستهاى حمايتى اين وزارتخانه مشاركت در توليد نرم افزارهاى قرآنى است كه هم اكنون چند برنامه قرآنى جامع با همكارى موسسات ديگر در حال توليد مى باشد.
ستاد نمايشگاه بين المللى قرآن كريم همانند سالهاى گذشته نرم افزارهاى جديد قرآنى را بررسى و در نهايت دو نرم افزار دانشنامه رايانه اى نهج الeلاغه و بصائر از مركز رايانه اى حوزه علميه اصفهان و نرم افزار آموزشى قرآن ويژه كودكان با عنوان صبا از دفتر تحقيقاتى ياسين قم را به عنوان نرم افزارهاى قرآنى برگزيده انتخاب نمود.


گزارشى از ستاد بزرگداشت سال امام على(ع)
على شيرين
سال 1379 با تدبير شايسته و ابتكار ارزنده رهبر فرزانه انقلاب حضرت آيه الله خامنه اى, به نام مبارك امام امير مومنان على(ع) نامگذارى شد. سال جارى به دليل اين كه دو عيد غدير را در بر گرفته است, اين توفيق را نصيب ملت ايران ساخت تا سال فرخنده و مباركى را با نام و ياد مولاى متقيان امير مومنان على (ع) آغاز كند تا با تعمق و تدبر افزونتر در سيره و سخن آن امام همان و با تإسى و تمسك پايدارتر به حبل المتين ولايت, اين راه را تداوم بخشند.
پس از نامگذارى سال جارى به نام امام على(ع), ضرورت تشكيل ستادى براى برنامه ريزى و بزرگداشت اين سال, كاملا احساس مى شد. لذا, با برنامه ريزى و بزرگداشت اين سال, كاملا احساس مى شد. لذا, با تصويب نمايندگان دوره پنجم مجلس شوراى اسلامى در ارديبهشت ماه و با اندكى تإخير, سارى با عنوان ((ستاد بزرگداشت سال امير المومنين امام على(ع))) به رياست رئيس سازمان تبليغات اسلامى و زير نظر شوراى عالى انقلاب فرهنگى براى هماهنگى مجموعه برنامه ها و طرحهاى دستگاههاى اجرايى و نهادهاى فرهنگى ذى ربط, و برنامه ريزى لازم شكل گرفت. اين ستاد در 15 خرداد با انتشار بيانيه و آغاز كار تبليغى در سطح جامعه, رسما فعاليت خود را آغاز كرد.
كميته هاى چهارده گانه و اهم برنامه ها و فعاليتها
14 كميته, زير نظر ستاد فعاليت مى كنند. هر يك از اين كميته ها كه وظايف, برنامه ها و فعاليت هاى خاصى دارند, عبارتند از كميته هاى علمى - پژوهشى, فرهنگى - اجتماعى, هنرى, ارتباطات و اطلاع رسانى, تبليغات و مراسم, امور بين الملل, كودكان و نوجوانان, دانشجويى, حقوقى, ورزش, بانوان, و خانواده, امور استانها, پشتيبانى و مشاركتهاى مردمى, و نيروهاى مسلح.
برخى از برنامه ها و طرحهاى در دست اقدام اين كميته عبارتند از:
1ـ سمينار ((مسائل تربيتى از ديدگاه نهج البلاغه)), كه با مسووليت آموزش و پرورش و دفتر همكارى حوزه و دانشگاه, و همكارى دانشكده علوم تربيتى و مركز ملى جوانان برگزار مى شود.
2ـ سمينارهاى ده گانه علمى - پژوهشى دانشگاهى, كه در دانشگاههاى مختلف كشور با همكارى دانشگاهها, جهاد دانشگاهى, نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى و تشكلهاى اسلامى دانشجويى برگزار مى شود.
3ـ بررسى 339 مورد نرم افزار مربوط به حضرت على(ع) و بررسى 145 عنوان كتاب براى تبديل بهCD .
4ـ تإسيس كتابخانه تخصصى حضرت اميرالمومنين(ع), كه طرح جامع آن در حال تدوين است.
5ـ توليد نرم افزار ((موسوعه نهج البلاغه)) از سوى مركز كامپيوتر علوم اسلامى كه 300 جلد كتاب در زمينه نهج البلاغه و امام على(ع) را در بر مى گيرد.
6ـ حمايت از طرح ((احيإ تراث)), كه ترجمه و چاپ تعدادى از آثار عربى كهن است.
7ـ حمايت از چاپ و انتشار آثار و كتابهاى ارزشمند, در زمينه هاى: امام على(ع), نهج البلاغه و غدير.
8ـ تصويب پنج طرح پژوهشى در خصوص ابعاد زندگى امام على(ع) و حمايت از طرح تربيت مربى نهج البلاغه.
9ـ چهاردهمين كنگره نهج البلاغه با عنوان ((نظام ادارى و اخلاق كارگزارى در سخن و سيره اميرالمومنين(ع))), يكى ديگر از برنامه هاى بزرگداشت سال اميرالمومنين(ع) بود كه همزمان با سالروز ولادت آن امام همام, از سوى بنياد نهج البلاغه در حسينيه ارشاد برگزار شد. هدف از اين همايش, بررسى و تدوين شيوه و الگوى حكومتدارى, و تشكيلات ادارى در زمان حضرت على(ع) بود. در حاشيه اين كنگره, نمايشگاه كتابى با موضوع اميرالمومنين برگزار گرديد و 3 عنوان كتاب: اقتصاد در نهج البلاغه, مديريت در نهج البلاغه و حقوق در نهج البلاغه كه از سوى بنياد نهج البلاغه تدوين و چاپ شده بود, عرضه شد.

گزارشى ازهشتمين نمايشگاه بين المللى اطلاع رسانى و فرهنگ
هشتمين نمايشگاه بين المللى اطلاع رسانى وفرهنگ از بيستم تا بيست و ششم دى ماه گذشته با حضور مسوولان فرهنگى و متخصصان داخلى و خارجى در تهران برگزار شد.
اين نمايشگاه كه با حضور 100 شركت اطلاع رسانى داخلى و خارجى برپا شد, براى نخستين بار به طور مستقل برگزار شد. چرا كه نمايشگاه قبلى همه ساله در ارديبهشت ماه به عنوان بخشى از نمايشگاه بين المللى كتاب تهران برپا مى گرديد ولى سال گذشته اين نمايشگاه به دليل استقبال مخاطبين و گسترش حوزه اطلاع رسانى به طور مستقل برگزار گرديد.
در حاشيه برگزارى نمايشگاه دى ماه 79, نخستين همايش نقش اطلاع رسانى در توسعه فرهنگى در دو روز اول برپايى اين نمايشگاه 20 و 21 دى ماه برگزار شد.
عرضه محصولات نرم افزارى و سخت افزارى از ديگر بخش هاى جنبى اين نمايشگاه بود كه در اين بخش توليدات شركت كنندگان مانند نرم افزارها كتاب هاى الكترونيكى,CD هاى مالتى مديا و كتاب هاى فارسى و خارجى در زمينه كامپيوتر و اطلاع رسانى عرضه گرديد.
نمايش آخرين دستاوردها و محصولات در حوزه اطلاع رسانى و تكنولوژى اطلاعات از جمله موضوعات ديگر اين نمايشگاه بود كه در اين بخش محصولاتى چون خدمات اينترنت و شبكه بانكهاى اطلاعاتى و خدمات الكترونيك به نمايش گذاشته شد.


منبع : دبیرخانه دین پژوهان کشور
 نظرات کاربران 
نام و نام خانوادگی لطفا نظرتان رو درباره این مطلب وارد نمایید*
پست الکترونیکی
لطفا عبارت بالا را وارد نمایید(سیستم نسبت به کوچک یا بزرگ بودن حساس نمی باشد)

نشاني: قم، خیابان شهید فاطمی (دورشهر) بین کوچه 21 و 23 پلاک 317
تلفن: 37732049 ـ 025 -- 37835397-025
پست الکترونيک : info@dinpajoohan.com
نقل مطلب با ذکر منبع آزاد است
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به دبیرخانه دین پژوهان کشور می باشد