العربی   اردو   English   فارسی درباره ما     تماس با ما     اعضای موسسه
يكشنبه 26 آذر 1396
تلگرام  اینستاگرام  آپارات  گوگل پلاس دین پژوهان  ایمیل دین پژوهان
کد : 13601      تاریخ : 1393/11/8 12:06:31      بخش : متن خبرنامه دین پژوهان print
فعاليت‏هاى دين پژوهى خبرنامه دين پژوهان ـ شماره 15 ـ سال سوم شماره 3- آذر 1382
فعاليت‏هاى دين پژوهى

 

آشنايى با مؤسسه‎ امام على(ع)

مؤسسه امام على(ع)، در سال 1415 ه ، 1373 ه.ش، 1994م تأسيس شده است و در تلاش براى رساندن پيام حق و عدالت، به سراسر جهان، با ارائه معارف اسلامى مى‏باشد. در حال حاضر كار مؤسسه، با سى زبان زنده پى‏گيرى مى‏شود كه از جمله آن‏ها موارد زير مى‏باشند:
1- تركى استانبولى 2- آذرى 3- اردو 4- كردى 5-اندونزيايى 6- ژاپنى 7- چينى 8- فيليپينى 9- هندى 10- تايلندى 11- فنلاندى 12- سواحيلى 13- اوگاندايى 14- هرسا 15- لينغانى 16-بمباراتى 17- انگليسى 18- روسى 19- تاجيكى 20- فرانسه 21- آلبانيايى 22- ايتاليايى 23- آلمانى 24- هلندى 25- نروژى.
مؤسسه امام على(ع) در زمينه ترجمه فعاليت‏هاى گسترده‏اى را تجربه كرده است و كتاب‏هاى منتشر شده از سوى آن مؤسسه به صدوپنجاه عنوان مى‏رسد. اين مؤسسه كه زير نظر حضرت آيةاللّه العظمى سيستانى «دام ظله» اداره مى‏شود؛ در نقاط مختلف جهان داراى شعبه‏هايى است كه به فعاليت‏هاى علمى - اسلامى خود ادامه مى‏دهند:
1- مؤسسه امام على، لندن / انگلستان؛
2- مؤسسه امام على، بيروت / لبنان؛
3- مؤسسه امام على، نايروبى / كنيا؛
4- مؤسسه امام على، آمستردام / هلند؛
5- مؤسسه امام على، مونترال / كانادا؛
6- مؤسسه امام على، پاريس / فرانسه.
بنا به گزارش مديريت مؤسسه امام على(ع)، اين مركز براى ترجمه كتب اعتقادى، فقهى شبهات، اخبار و... با نيروهاى فعال برون‏مرزى از طريق سايت‏هاى اينترنتى در ارتباط است. در اين مؤسسه كتب سفارش شده، پس از طىّ مراحل ترجمه اوليه، به مترجمين مورد وثوق داخل كشور سپرده مى‏شود و براساس نظارت دقيق آن‏ها به مرحله چاپ مى‏رسد. شوراى نظارت و بررسى ترجمه كتب بر روند كار دقت‏نظر دارد.
مؤسسه در زمينه‏هاى مختلف از طريق فعاليت‏هاى رايانه‏اى با عنوان سايت الامام على(ع) به كار خود ادامه مى‏دهد كه برخى از آن‏ها به شرح زير مى‏باشند:
- معرفت خدا، شناخت اسلام و چهل پرسش درباره اسلام به زبان نروژى؛
- دعاى كميل و چهل حديث پيرامون نماز به زبان هلندى؛
- مختصر زندگانى معصومين به زبان آلمانى و ايتاليايى؛
- روش مادّيگرى و هدف زندگى به زبان آلمانى؛
- شيعه و اصول آن، اسلام، عقيده و زندگى، بحث و گفتگو در انديشه و عقيده به زبان فرانسوى؛
- مختصر زندگانى معصومين، چهل حديث درباره اهميت نماز، چهل حديث و آيه پيرامون قرآن به زبان روسى؛
- دعاى كميل، دوستى اهل‏بيت، مهدى منتظر(عج) در انديشه‏هاى اسلامى به زبان «هوسا».
تعدادى از كتاب‏ها كه در اين مؤسسه از عربى به زبان انگليسى، ترجمه شده، به شرح ذيل است:
1- مستحدثات از آيت الله سيستانى؛
2- بحث حول المهدى از شهيد صدر؛
3- اصول الدين از صادق صراحتى؛
از بين بسيارى كتب، كتاب‏هاى ذيل مقام برتر را كسب كرده‏اند:
1- تسائلات حول الاسلام؛
2- نشئة الشيعه و التشيع؛
3- مناسك الحج.
سبب برترى كتاب‏هاى ياد شده، در علمى بودن آن‏ها، قدرت قلم و نوع ترجمه عنوان شده است.

(P H I)
Himpunan pelajar Indonesia

انجمن طلاب اندونزى‏

انجمن طلاب اندونزى (H PI) نهادى است كه طلاب اندونزيايى در ايران را گردهم آورده است.
به خاطر حضور اغلب اعضا در حوزه علميه قم، فعاليت‏هاى انجمن در اين شهر مقدس متمركز مى‏باشد. تا به امروز سه سال از زمان تأسيس H PI گذاشته شده است. در 24 ربيع‏الثانى 1424 هجرى قمرى، مشاوره اعضا با موفقت برگزار و مسؤولان جديدى براى دوره چهارم منصوب گرديدند.
يكى از اهداف تأسيس انجمن، ايجاد فضا براى طلاب اندونزيايى در شهر مقدس قم جهت ترقى دادن استعداد فردى اعضا در زمينه‏هاى معنوى، مادى و نيروى انسانى مى‏باشد كه اين امر تأثير به سزايى در وظايف تبليغى‏شان در كشور خواهد داشت. افزون بر آن، بر اساس آيين‏نامه انجمن، H PI موظف است كه در گسترش معارف اهل‏بيت(ع) در اندونزى يا خارج از آن، نقش مثبت داشته باشد.
طبق آيين‏نامه، اهداف تأسيس H PI عبارتند از:
1. مشاركت در نشر و گسترش معارف اهل بيت «ع»؛
2. مشاركت در چاره‏جويى مشكلات اجتماعى، سياسى و فرهنگى مردم اندونزى؛
3. توسعه دادن استعداد و توانايى اعضا در رابطه با فعاليت‏هاى دينى، علمى، اجتماعى، و فرهنگى؛
4. استحكام بخشيدن به روابط ميان طلاب اندونزيايى؛
5. تلاش براى ايجاد رفاه بيشتر براى اعضا.
سايت اينترنتى انجمن از طريق آدرس WWW.andice.org قابل دسترسى است.

مركز فرهنگ و معارف قرآن‏

قرآن كريم، آخرين كتاب آسمانى و برنامه جامع راهبردى به سوى تكامل و معجزه بزرگ خاتم پيامبران(ع) و ثقل اكبر و منبع غنى و لايزال حكمت الهى به شمار مى‏آيد. جوامع اسلامى از اين كوثر جارى و زلال دور مانده و كام تشنه نسل‏هاى امت اسلام از گواراى بى بديل آن محروم شده است.
مركز فرهنگ معارف قرآن دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم از جمله مراكزى است كه به انگيزه طرح جدى قرآن در متن حوزه‏ها و فراخواندن پژوهندگان و طلاب به تفكر هر چه بيشتر در مفاهيم ژرف قرآن تشكيل شده است.
اين مركز براى برآوردن هدف ياد شده چندين برنامه را در دستور كار خود قرار داده است و با گروه‏هاى سه گانه خود يعنى دائرة المعارفها، پژوهشهاى نو آمد و تفسير، پروژه‏هاى ملى و جهانى را در زمينه معارف و علوم قرآن به عهده گرفته است. برخى از اين پروژه‏ها در جهان اسلام بى‏نظير و فاقد سابقه قبلى است نه تنها براى كشور اسلامى ايران بلكه براى همه مسلمانان مايه مباهات و فخر است و ذخائر ارزشمندى براى بشريت به شمار مى‏آيند.
از اين ميان برخى پروژه‏هاى فرهنگ و معارف قرآن علاوه بر ويژگى جان شمولى از امتياز بسترسازى براى ساير پژوهشها و تحقيقات قرآنى نيز برخوردار است بگونه‏اى است كه با بسامان رسيدن آنها افق‏هاى جديدى در پژوهشهاى قرآنى فراهم مى‏آيد و دستيابى به معارف قرآنى را در بسيارى از زمينه‏ها آسان مى‏كند. اين پژوهشها بر اساس يك نظام اطلاع‏رسانى علمى تدوين شده‏اند و با نگاهى جامع و فراگير معارف قرآنى را با نظمى منطقى ارائه مى‏دهند.
ساماندهى اين برنامه‏ها بگونه‏اى است كه: از نگاه يك طرّاح و برنامه‏نويس رايانه‏اى به آسانى قابليت تبديل شدن به يك نرم‏افزار جامع معارف قرآنى را دارند. نشريه «ره‏آورد نور» با توجه به رسالتى كه در جهت معرفى منابع قابل پردازش در زمينه انفورماتيك علوم اسلامى بعهده دارد در اين شماره سه نمونه ازاين پروژه‏هاى ارزشمند را به علاقمندان و پژوهشگران معارف قرآنى معرفى مى‏نمايد.

1- دائرةالمعارف قرآن كريم‏

با سيرى گذرا در آثار پيشينيان، آشكار مى‏شود كه تاكنون هيچ مأخذى، به هيچ زبانى تدوين نشده كه هدف آن، ارائه اطلاعاتى درباره قرآن كريم به سبك و شيوه علمى و با معيارهاى امروزين تدوين دائرةالمعارف باشد. «نظام يافتگى اطّلاعات پايه و اصيل در قالب مقالات تنظيم شده با نثر علمى» مهم‏ترين دغدغه تدوين دائرة المعارف‏هاى امروزين است كه در هيچ يك از آثار مزبور نمى‏توان از آن نشان جست؛ به اين دليل كه پديدآوردندگان آن آثار، يا در پى چنين هدفى نبوده و فقط مى‏خواسته‏اند قاموس يا معجمى قرآنى پديد آورند و يا اين هدف را دنبال مى‏كرده؛ امّا سازمان و مجموعه‏اى دائرة المعارفى را تدارك نكرده بوده‏اند تا بتوانند چنين هدف را تأمين سازند.
هدف اصلى اين دائرةالمعارف، ارائه اطّلاعات ناب و اصيل در قلمرو موضوعات و مفاهيم قرآن است؛ به گونه‏اى كه اهل تحقيق را در باب اين موضوعات به مثابه منبعى مادر و ماندگار، از منابع فرعى بى نياز كند. در جنب اين هدف اصلى و خاص، غرض عمومى تدوين دائرةالمعارف اين است كه مخاطبان دانش پژوه در حدّ مطالعات پايه اسلامى نيز بتوانند از پژوهش‏هاى اصيل و قويم قرآنى بهره‏گيرند؛ از اين رو، كوشيده شده تا طلاّب و دانشجويان و عموم دانش‏پژوهان آشنا به مبانى قرآنى نيز به فراخور توان و در عرصه مطالعات عمومى يا تخصّصى خود بتوانند از مقالات اين دائرة المعارف استفاده كنند.
روشن است كه اين غرض عمومى، در جنب آن هدف اصلى تأمين مى‏شود و اين دو، با هم تزاحمى نخواهند يافت. ياد كردنى است كه بانيان اين حركت سترگ برآنند تا دائرة المعارف حاضر را به زبان‏هاى علمى روز ترجمه كنند و نيز دائرة المعارفى قرآنى در سطح كودكان و نوجوانان فراهم آورند.
همه مقالات اين دائرةالمعارف، داراى روى كرد و صبغه قرآنى هستند. در عين حال، به تناسب خاستگاه و قلمرو مدخل‏ها و با توجّه به تعداد آن‏ها، تاكنون شش بخش علمى كه در آينده قابل افزايش است، شكل گرفته تا به صورت تخصّصى به موضوعات توجّه شود. اين بخش‏ها عبارتنداز:
يك - فلسفه و كلام: در اين بخش، مدخل‏هاى كلامى مانند آخرت، احكم الحاكمين و اسما و صفات، (الهى) به بحث گذاشته مى‏شود.
دو فقه و حقوق: از مدخل‏هاى مربوط به اين بخش مى‏توان از اجتهاد، ارتداد، اسارت نام برد.
سه - تاريخ و اعلام: به طور مثال، مدخل‏هاى ابوطالب، اصحاب صفّه، و أحد به اين قلمرو مربوط است.
چهار - علوم قرآنى: مدخل‏هاى اعجاز، ادبيات قرآن، و احسن الحديث را در اين قلمرو مى‏توان نام برد.
پنج - اديان: نمونه مدخل‏هاى اين بخش، ادريس، اسحاق، و انجيل است.
شش - معارف و مفاهيم: شامل( اخلاق، اقتصاد، علوم سياسى، علوم طبيعى، مفاهيم عمومى و...) مدخل‏هاى آب، احسان، و استكبار، نمونه‏اى از مدخل‏هاى مربوط به اين قلمرو است.

چشم‏انداز

پيش‏بينى مى‏شود كه مجموع مدخل‏ها از 4000 تجاوز كرده، از ميان آن‏ها 3000 مدخل اصلى را كه در ذيل آن مقاله تدوين مى‏شود، در 40 جلد داشته باشيم.
تاكنون حدود 2000 مدخل براى تدوين مقاله در اين دائرة المعارف به تصويب رسيده و از ميان آن‏ها بيش از 80 مقاله در موضوعاتى مانند آب، آبرو، آخر الزمان، اآزادى، آسانى، آمنه، آل فرعون، ابرار و ابراهيم در نخستين جلد دائرة المعارف قرآن كريم عرضه شده است.
اميد است كه ترجمه اين دانش‏نامه به زبان‏هاى عربى و انگليسى به زودى آغاز شود؛ امّا از آن جا كه از نظر ترتيب حروف الفبا تفاوت‏هايى در زبان فارسى با عربى در انگليسى وجود دارد، اين ترجمه، پس از اتمام تدوين دائرةالمعارف عرضه خواهد شد.
هم چنين از ديگر برنامه‏هاى پيش‏بينى شده، «طرح تأليف دائرةالمعارف كودكان و نوجوانان» است كه با هدف ارائه اطّلاعات ناب و اصيل در قلمرو موضوعات قرآنى و با ادبيات مخصوص اين قشر، عرضه خواهد شد.
2- فرهنگ موضوعى تفاسير قرآن‏
بى ترديد، يكى از ذخاير فرهنگ اسلامى، كتاب‏هاى تفسيرى است. در اين مجموعه گران سنگ، صدها موضوع از مسائل گوناگون علوم انسانى، به تناسب زمان و نيازها و دگرگونى شرايط، مورد بحث و بررسى قرار گرفته است.
تنوّع و گستردگى اطّلاعات از يك سو و حجم موضوعات در كتاب‏هاى تفسيرى از سوى ديگر، دست‏يابى به اطّلاعات اين منابع را با دشوارى افزوده فقدان فهرستى جامع و طبقه‏بندى شده از موضوعات مجموعه تفاسير است.
تاكنون در زمينه طبقه‏بندى اطّلاعات و موضوع‏نگارى تفاسير، كارهايى انجام گرفته است، امّا، اين‏ها، از دو ضعف اساسى رنج مى‏برند:
1- آنچه در اين زمينه به چاپ رسيده، افزون بر اين كه متناسب با نياز استفاده كنندگان از اين مجموعه‏ها نيست، تنها، براى تعداد بسيار محدودى از تفسيرها نوشته شده است. نيز، تفسيرهاى رايج، در يك مجموعه، فهرست نشده است.
2- در كارهاى انجام گرفته، اصول اطّلاع‏رسانى و طبقه‏بندى موضوعات رعايت نشده است.
فرهنگ موضوعى تفاسير، با تأييدات الهى، بر اساس اصول اطّلاع‏رسانى، تدوين شده است. اميد مى‏رود تا كاستى‏هاى آن، با يادآورى صاحب نظران بر طرف گردد.

دامنه پژوهش‏

ازميان تفاسير متداول و رايج، ابتدا چهل دوره تفسير كامل، در اولويت قرار گرفت.
اكنون، موضوعات بيست دوره تفسير، در سه جلد ارائه شده است. در گزينش تفاسير، بى آن كه گرايش‏هاى مذهبى نويسنده مورد توجّه قرار گيرد، صرفاً، سهولت دست‏يابى به موضوعات در زمينه معارف قرآنى، از هر مذهب و عقيده اسلامى، مورد نظر بود و نه درستى و نادرستى آن.
در اين مجموعه اطلاعات تفاسير زير بصورت موضوعى دسته‏بندى شده است.
، ابن كثير (تفسير القرآن العظيم)، ابى الفداء الحافظ ابن كثير الدمشقى‏
، احسن الحديث، سيد على اكبر قرشى‏
، پرتوى از قرآن، سيد محمود طالقانى‏
، التبيان فى تفسير القرآن، ابى جعفر محمد بن الحسن طوسى‏
، التحرير و التنوير، محمد الطاهر ابن عاشور
، جامع البيان عن تأويل آى القرآن، ابن جعفر محمد بن جرير طبرى‏
، الجديد فى تفسير القرآن المجيد، محمد سبزوارى‏
، حجة التفاسير و بلاغ الاكسير القرآن المجيد، سيد عبدالحجة بلاغى‏
، فتح القدير، محمد بن على بن محمد شوكانى‏
، الكاشف (التفسير الكاشف)، محمد جواد مغنيه‏
، التفسير الكبير (مفاتيح الغيب)، محمد بن عمر فخرالدين رازى‏
، الكشاف (عن حقايق غوامض التنزيل)، محمود بن عمر زمخشرى‏
، كشف الاسرار و عدةالابرار (تفسير خواجه عبدالله انصارى)، ابوالفضل رشيدالدين ميبدى‏
، مجمع البيان فى تفسير القرآن، ابى على الفضل بن الحسن طبرسى‏
، المراغى (تفسير القرآن الكريم)، احمد مصطفى مراغى‏
، ملاصدرا (تفسير القرآن الكريم)، محمد بن ابراهيم صدرالدين شيرازى‏
، المنار (تفسير القرآن الحكيم)، محمد رشيد رضا
، المنير (التفسير المنير)، وهبة الزحيلى‏
، الميزان فى تفسير القرآن، سيد محمد حسين طباطبائى‏
، نمونه، ناصر مكارم شيرازى و جمعى از نويسندگان‏

ويژگى‏هاى اطلاعات‏

تنوّع اطّلاعات از امتيازات برجسته كتاب‏هاى تفسيرى است. اطّلاع‏رسانى درباره تمامى آن‏ها، تدوين فرهنگ‏هاى چندى را مى‏طلبد. فرهنگ موضوعى تفاسير با ويژگى‏هاى زير به اطلاع‏رسانى از محتواى آنها پرداخته است:
1- فرهنگ موضوعى تفاسير، حاوى موضوعاتى است كه به تناسب مفاد آيات قرآن كريم و فراتر از منطوق آيه، بررسى گرديده است. بنابراين، آن بخش از مطالب كه در تبيين حروف و واژگان و كلمات و آثار معنايى تركيب و سياق آيه‏اى خاصّ از قرآن كريم طرح شده‏اند، و پژوهندگان با پيگيرى نشانى آيه و مراجعه به تفسير، به آن مطالب دست‏رسى پيدا مى‏كنند، خارج از طرح فرهنگ موضوعى تفاسير است.
البته، هر جا كه مفسّران ارجمند، در پى بيان آيه‏اى از قرآن، معارف آن را طبقه‏بندى كرده و يا از آن برداشتى خاصّ داشته‏اند، اطّلاعات تفسيرى تلقّى گرديده و موضوعات آن‏ها ثبت شده‏اند.
2- بنابر رعايت اصول اطّلاع‏رسانى، موضوعات بدون داورى و حكم ثبت شده است. البته، هر گاه در متن، تبيين حكم موضوع يا استدلال بر آن يا فلسفه حكم يا بطلان آن باشد، همان موضوع ثبت گرديده است، مانند «دلايل وجوب نماز»، «دلايل حرمت قمار»، «فلسفه وجوب روزه»، «دلايل بطلان قياس».
3- سرعنوان‏هاى موضوعى و موضوعات فرعى، برگرفته از متن بيست دوه تفسير ترتيبى است كه از قرن چهارم تا چهاردهم تدوين يافته‏اند. در بخش قابل توجّهى از تفاسير، بيش‏ترين همّت مفسّران ارجمند، در تبيين حروف و كلمات و آيات قرآن مجيد بوده است و روش دريافت و تحليل موضوعات قرآنى و نوظهور، در رتبه بعد قرار گرفته است.
اين تنوّع و دگرگونى كه اكنون به نظر مى‏رسد از امتيازات برجسته در نگارش كتاب‏هاى تفسيرى است نشان مى‏دهد كه در اين هزار سال تاريخ تفسير، مفسّران ارجمند، توجّه جدّى به نيازهاى علمى و دينى دوران خويش داشته و در پاسخگويى به پرسش‏هاى عالمانه دوران خود و برآورد انتظارات علمى دين‏شناسان، گام‏هايى بسيار شايسته برداشته‏اند. با توجّه به اين نكته، وجود انبوه اطّلاعات كلامى خاص در موضوعات «اراده خدا» و «اراده انسان» و... و تفاوت آمارى آن‏ها با موضوعات انسان‏شناسى و دين‏شناسى جديد، با نگاهى كوتاه به دوران نگارش آن‏ها، امرى طبيعى است.
4- اطّلاعات «فرهنگ موضوعى تفاسير»، از سه هزار سر عنوان موضوعى و شانزده هزار نمايه تركيبى و سى و چهار هزار موضوع فرعى تشكيل شده است.
5- در موضوع‏نگارى فرهنگ، حجم اطّلاعات براى ثبت موضوع در نظر گرفته شده است؛ يعنى، موضوعاتى ثبت شده‏اند كه حدّاقل، دو سطر استدلالى يا پنج سطر توصيفى و تحليلى، براى آن وجود داشته است.
6- اطّلاعات در «فرهنگ موضوعى تفاسير»، هماهنگ با اهداف تدوين آن، يعنى سهولت دست‏يابى به موضوعات دينى در تفاسير قرآن، ترتيب يافته است.
پژوهنده، براى دريافت اطّلاعات از طريق هر عنوانى كه در ذهن دارد، به رديف الفبايى آن مراجعه و به اطّلاعات مورد نظر دست‏رسى پيدا مى‏كند و اگر موضوعى هم معنا باشد، از آن، به عنوان مترادف ارجاع داده شده است.
3- فرهنگ قرآن‏
اين برنامه با هدف تدوين يك دوره كامل معجم موضوعى قرآن و كليد معارف قرآن با سبكى بديع و نو در حال تدوين است در اين مجموعه هر آن چه را كه بتوان از آيات قرآن كريم با رعايت موازين تفسيرى قابل قبول استنباط كرد. استخراج و به صورت موضوعى تدوين مى‏شود.
هدف نخستين اين فرهنگنامه گردآورى همه اطلاعات براساس مفاهيم، و در نهايت طبقه‏بندى آنها براى استفاده آسان و سريع خواننده است. در اين شيوه، آيات قرآن بر اساس معنا و محتواى آنها، فيش‏بردارى و يا به اصطلاح نمايه‏سازى مى‏شود، و سپس زير عناوين و موضوعات كلى ويا نسبتا كلى قرار مى‏گيرد.
سى و يك هزار فيش و بيش از هشتاد هزار موضوع فرآورده تلاش‏هاى چندين ساله‏اى است كه براى بارورى و شكوفايى آن صدها ساعت فكر هزينه شد. نگاهى گذرا به موضوعات و نمايه‏هاى موجود ذيل آنها، نشان مى‏دهد كه سمت و سوى آنها بيشتر اجتماعى و توجه به مسائل روز جامعه است؛ به طورى كه مى‏توان اين كار بزرگ را، نگاهى دوباره به قرآن از زاويه اجتماعى خواند.
پديدآورندگان اين معجم، پس از بررسى‏هاى بسيار، براى رسيدن به هدف‏هاى پيش گفته، مراحل زير را به انجام رساندند:

1- مدخل‏يابى‏

تهيه كليد واژه‏ها و مدخل‏هاى آن، ضرورى‏ترين و نخستين مرحله از مراحل تدوين هر معجمى است. كشف كليد واژه‏ها، تبيين روابط ميان آنها و گزينش كليد واژه‏هاى شناخته شده، اساسى‏ترين اركان يك معجم و فرهنگ‏نامه معنايى است؛
دست‏مايه اولى براى پيدا كردن مدخل‏ها، برنامه نرم‏افزارى تبيان 3، تهيه شده در مركز فرهنگ و معارف قرآن، و نيز كارهاى انجام شده در تفسير راهنما بود. پس از بازآفرينى اطلاعات گردآمده از دو تجربه پيشين، براى كشف و الحاق مدخل‏هاى جديد، كوشش فراوانى به عمل آمد.
پس از تهيه و تدوين واژه‏ها و مدخل‏ها، چندين كار اساسى ديگر روى آنها صورت گرفت: نخست يكايك آنها بازبينى و بازشناسى شدند. سپس روابط هر يك از آنها با ديگر واژه‏ها و يا مدخل‏ها بررسى گرديد. در پايان واژه‏ها هم معنا، شناسايى شده و كليد واره‏هاى گزينش شدند.

2- تحقيق و تشكيل پرونده‏

پس از تدوين مدخل‏ها و تبيين حدود و قلمرو آنها، براى هر يك از آنها پرونده‏اى جداگانه تشكيل شد. سپس مدخل‏هاى از پيش تعيين شده، در اختيار پروهشگران قرار گرفت. گروه تحقيق، براى سلامت و صلابت پژوهش خود، براساس مبادى و مبانى شناخته شده، تحقيقات دامنه‏دارى را آغاز كردند. منابع مورد استفاده در اين مرحله، نوعا از م‏آخذ مهم و اصيل بودند. غير از اين، محققان كوشيده‏اند كه به هر احتمال درخورى، توجه كنند و بر جامعيت اثر بيفزايند.

3- تدوين و نگارش‏

پس از جمع‏آورى اطلاعات لازم درباره هر يك از مدخل‏ها، كار تدوين و نگارش به گروهاى مختلف سپرده شد.
عبارت‏پردازى‏هاى توضيحى و گزارشى در اين مجموعه به شيوه خاصى ست؛ يعنى سعى شده است به عبارات كوتاه و معمولا انشايى اكتفا شود. درعين حل بنا بر آن بوده است كه در نگارش همان عبارت‏ها، اصول تفاسير نگارى و ساختارادبى رعايت شود.

4- طبقه‏بندى اطلاعات‏

معارف بلند و عميق قرآنى، آن چنان گستردگى و ژرفايى دارد كه طبقه‏بندى شايسته آنها، فقط در صورت اعمال دقت و به كار بستن ظرافت ممكن است. در اين مهم بايد شيوه و راهكارهايى را به كار گرفت كه اولاً متناسب با رويه اطلاع‏رسانى باشد و ثانيا سرعت و سهولت دست‏يابى به اطلاعات در آن لحاظ شده باشد. مبناى سامان دهندگان اين مجموعه در ترتيب اطلاعات، موضوع و حروف اول آن است؛ يعنى اطلاعات بر اساس الفبايى موضوعى، طبقه‏بندى گرديده است. بدين ترتيب مدخل‏هاى مربوط نخست براساس، الفبا تنظيم شده و سپس موضوعات و واژه‏هايى كه نياز به ارجاع داشته‏اند، در جايگاه الفبايى خود قرار گرفته‏اند. همچنين در پايان هر مدخل، مجموعه اطلاعات مربوط به چند موضوع اصلى گردآورى شده است؛ آن گاه هر يك از آنها بر اساس حروف الفبا رده‏بندى و شماره‏گذارى شده است. اين گونه طبقه‏بندى اطلاعات، علاوه بر آن كه مسير اطلاع‏رسانى را هموارتر مى‏كند، به واقع نوعى تفسير موضوعى هر چند به اجمال نيز محسوب مى‏شود. زيرا مراجعه كننده به هر يك از اين مداخل‏ها، با مجموعه‏اى از اطلاعات همگون و مناسب با يك موضوع مواجه شده و مى‏تواند براساس آنها در موضوعى، تحقيقى را سامان دهد.
پس از طبقه‏بندى اطلاعات نوبت به كنترل و ويرايش مى‏رسد كه توسط متخصصان و كارشناسان با دقت و حساسيت بسيار انجام مى‏پذيرد.

فعاليت‏ انجمن‏هاى علمى حوزه علميه‏ در مصاحبه با جناب آقاى بارانى‏ دبير كميسيون انجمن‏هاى علمى حوزه علميه‏

انجمن‏هاى علمى از جمله سازمان‏هايى است كه مى تواند در زمينه پيشبرد علم نقش مؤثرى ايفا كند. وجود تعداد زيادى از دانش آموختگان كه علافه مند به فعاليت‏هاى علمى در زمينه‏هاى نو و جديد مى باشند. اين ضرورت را در حال حاضر دو چندان مى كند ضرورتى كه متأسفانه تا كنون كمتر مورد توجه قرار گرفته و اهميت آن به خوبى آشكار نشده است. آنچه در پى مى آيد، حاصل مصاحبه با حجت الاسلام بارانى، در كميسيون انجمن هاى علمى مى باشد كه با حذف سؤالات، تقديم صاحبان علم و فضيلت مى شود

ضرورت‏هاى تأسيس انجمن‏هاى علمى‏

با پيدايش و انتشار دين اسلام در ميان اقوام و ملت‏ها، تحولات چشم گيرى در زمينه علمى فرهنگى صورت گرفت.
تأثيرى كه اسلام بر فرهنگ و تمدن ملل گذاشت، عميق و گسترده بود كه حتى در نوع نگاه به عناصر فرهنگى و تمدنى اثر گذار بود. يكى از جنبه‏هاى مهم فرهنگى، توجه به علم و دانش است كه از سوى پيامبر(ص) و امامان(ع) مورد توجه وتأكيد زيادى قرار گرفته كه نمونه بارز آن حركت علمى - فرهنگى دوران امام صادق(ع) است. در دوره غيبت، اين رسالت توسط عالمان و دانشمندان اسلامى پيگيرى شد و با تشكيل حوزه‏هاى علميه، فرا گيرى دانش و انتقال آن به قلمروهاى اسلامى از جمله وظايف آنان بود. اما اين نكته را بايد توجه داشت كه امروزه اطلاع رسانى سريع و گسترده د رهمه امور حاكميت دارد. هر گروه و اجتماعى كه از دنياى بيرونى خود آگاهى كامل و لازم نداشته باشد، نمى‏تواند نيازهاى روز جوامع انسانى را در يابد و پاسخى صحيح و مناسب ارائه نمايد. گرچه پيشينه حوزه در علوم مختلف بر مطالعات و تحقيقات استوار بوده و حوزويان نقد و بررسى را فرا راه خود قرار داده بودند، اما اين تحقيقات معمولأ به صورت فردى انجام مى گرفت. مسأله‏اى كه هم اكنون با آن مواجه هستيم، پراكندگى و عدم انسجام فعاليت‏هاى علمى‏است كه پژوهش و تحقيق را در حوزه كند مى كند، چرا كه كارهاى تحقيقاتى، بعضاً موازى در يك زمينه صورت مى گيرد، در حالى كه محققين از كم و كيف كار يكديگر آگاهى ندارند. در حال حاضر، مراكز علمى دانشگاهى و حوزوى، از شخصيت‏هاى علمى و متخصصان يكديگر شناخت كافى ندارند، حتى گاهى اوقات متخصصان يك رشته علمى از وجود افراد متخصص ديگر در همان رشته آگاه نيستند. براى رفع اين نقيصه و ايجاد يك حركت علمى و هدفمند و بر اساس كاركردهاى‏پيش بينى شده و همراه با مديريت و درايت صحيح و هماهنگ و ايجاد ارتباط و رقابت علمى اطلاع رسانى كار آمد و گسترده، مى بايست مركزى وجود داشته باشد تا متخصصان يك رشته را كه د رمراكز مختلف فعاليت دارند گرد هم آورده و فعاليت آنان را در چارچوب كلان طرح‏هاى پژوهشى، هماهنگ و با ايجاد فضاى مناسب پژوهشى و سازوكار لازم براى انجام پژوهش‏هاى بنيادى و كاربردى، نظام و انسجام لازم را به امر تحقيق ببخشد. بر اين اساس، عده‏اى از متخصصان رشته‏هاى مختلف درصدد برآمدند تا انجمن‏هاى علمى در حوزه علميه قم راه اندازى شود كه زمينه‏سازى و مراحل مقدماتى آن دو سه سالى طول كشيد. يكى از مشكلات عمده، فقدان قانون مصوب در اين مورد بود، زيرا روند كار تشكيل و تصويب انجمن
‏هاى علمى چنين است كه درمراكز پژوهشى كميسيونى وجود دارد كه تقاضاى تأسيس و اساسنامه پيشنهادى اعضاى هيأت مؤسس را بررسى و تصويب مى كند. با تلاش معاونت محترم پژوهشى حوزه، اين مهم انجام شد و با تصويب طرح تشكيل انجمن‏هاى علمى، اين كميسيون در اواخر سال 81 در معاونت پژوهشى حوزه تشكيل گرديد.

اهداف انجمن‏هاى علمى‏

هدف عمده و كلى اين است كه هر رشته علمى در حوزه علميه، جايگاه واقعى خود را بيابد. به تعبيير ديگر، فرهنگ‏سازى لازم در هر رشته علمى كه از وظايف انجمن‏هاى‏علمى است، صورت پذيرد. مثلأ رشته‏هاى مانند: جامعه شناسى، تاريخ، روان شناسى، فلسفه اخلاق و بسيارى از رشته‏ها ديگر، جايگاهى مشخص و تعريف شده در حوزه علميه ندارند، در حالى كه با اين رشته‏ها مى توان بسيارى از نيازها را در زمينه‏هاى مختلف برطرف كرد.
متخصص و صاحب نظر بودن در يك رشته علمى، با مطالعه چند كتاب و چند مقاله به دست نمى‏آيد، با راه اندازى انجمن‏هاى علمى مى توان نگاهى نو و جديد از طريق برنامه‏هاى انجمن‏ها در حوزه و مراكز علمى ايجاد كرد. در حقيقت، هدف اصلى اين است كه نوع نگاه به رشته‏هاى علمى اصلاح شود و نگرش تخصصى نسبت به آنها به وجود آيد. در اين صورت مى توان براى آن، نوعى مرجعيت علمى در نظر گرفت. به طورى كه هر فرد و گروهى كه درزمينه آن علم، نيازى داشته باشد، به انجمن علمى مربوط به آن مراجعه مى كند و سخن و نظر آن مجموعه مى تواند براى او مستند باشد. از اهداف ديگر اين انجمنها مى توان به پيشبرد و توسعه علم، هماهنگ شدن پژوهشگران يك رشته خاص، تبادل در نظر و گفت و گو بين محققان حوزه و دانشگاه و در نتيجه تقويت و استحكام ارتباط متخصصان اين دو مركز علمى، رقابت سالم علمى ميان محققان، ارتباط علمى پژوهشگران داخلى با شخصيت‏ها و گروه‏هاى علمى خارج از كشور، پشتيبانى على و معنوى و ارتباط با مراكز و نهادهاى اجرايى به منظور پاسخ گويى به نيازهاى علمى آنان اشاره كرد كه مد نظر مؤسسان اين انجمن‏ها مى باشد.

فوايد و آسيب‏هاى انجمن‏هاى علمى‏

پاره‏اى از فوايد و جود انجمن‏ها را مى توان د رموارد زير خلاصه كرد:
1- انجمن‏ها مى توانند نوعى مرجعيت علمى در زمينه فعاليت‏هاى خود ايجاد كنند؛
2- در قالب انجمن‏ها، محققانى كه در يك حوزه فكرى مشغول به كارند، بهتر و سريع‏تر با يكديگر هماهنگ شوند؛
3- تبادل علمى ميان حوزه و دانشگاه بهتر سازمان پيدا مى‏كند؛
4- انجمن‏ها مى توانند پشتيبانى لازم را در خصوص نيروى انسانى و نيز محصولات علمى مورد نياز به عمل آورده تا بعضى از علوم گستردگى لازم را به دست آورند؛
5- انجمن علمى قالب پسنديده و شناخته شده‏اى است كه مى تواند در ارتباط علمى حوزويان با محافل داخل و خارج از كشور ايفاى نقش كند؛
6- بسيارى از فعاليت‏ها از قبيل: همايش‏ها و كنفرانس‏هاى علمى و نشر مجلات تخصصى، به خوبى از طريق انجمن‏ها قابل انجام است. گسترش انجمن‏ها خود به خود گسترش اين گونه فعاليت‏ها را به همراه دارد؛
7- انجمن‏ها مى توانند، در آينده، زمينه تأسيس رشته‏هاى تخصصى را درحوزه‏هاى علميه فراهم كنند؛
8- از طريق انجمن، دستگاه‏هاى مصرف‏كننده بهتر مى توانند با اعضاو محققان ارتباط برقرار نموده و زمينه‏هاى بهره بردارى بيشتر علمى از حضور اعضا، بهتر فراهم مى آيد؛
9- انجمن‏ها، زمينه ى‏شناسايى محققان، استعدادها و محصولات برتر را به اسانى مهيا مى‏كنند؛
10- وجود انجمن‏هاى مختلف در حوزه علميه، زمينه‏هاى نشاط اجتهادى را، خصوصاً در نسل جوان ايجاد مى كند.
پاره‏اى از آسيب‏ها و موانع را نيز مى توان اين گونه مورد ملاحظه قرار داد:
1- نداشتن برنامه‏ريزى براى رشد و گسترش انجمن‏ها، موجب بى‏اعتبارى مى‏شود؛
2- ورود نيروهاى ضعيف به بدنه آنها مانع از جذب افراد قوى تر خواهد شد؛
3- عدم حمايت از انجمن‏ها مو جب سر خوردگى فعاليت‏هاى جمعى خواهد بود؛
4- استقلال انجمن‏ها، در پاره‏اى از موارد موجب بروز عملكردهايى است كه ممكن است خوشايند بزرگان حوزه نباشد.

روند اجرايى تشكيل انجمن‏

با توجه به اين كه انجمن‏هاى علمى با عضويت عالمان و فرهيختگان هر رشته علمى اعتبار يافته و شناخته مى شوند، تشكيل انجمن‏ها نيز در گرو تصميم گروهى از انديشمندان و صاحب‏نظران در يك رشته خواهد بود كه قصد تمركز فعاليت‏ها بر محور يك مجموعه متشكل را دارند. دبيرخانه كميسيون انجمن‏هاى علمى آماده است در صورت در يافت تقاضاى تشكيل انجمن‏هاى علمى از سوى پژوهشگران، نسبت به صدور مجوز اقدام كند. اما روال قانونى وتشكيلاتى تاسيس انجمن‏ها به اين شكل است كه نخست عده‏اى از متخصصان يك رشته علمى گرد هم آمده وبر اساس اساسنامه، تيپ يا نمونه‏اى كه توسط كميسيون تهيه شده است، اساسنامه‏اى مطابق با رشته خود تنظيم مى كنند وفرم تقاضاى تاسيس وفرم شناسايى هيات موسسان را پر كرده، به اضافه برخى مدارك ديگر به دبيرخانه كميسيون انجمن‏هاى علمى واقع در معاونت پژوهشى جهت طرح در كميسيون تحويل مى دهند در كميسيون نسبت به اساسنامه و هيات موسس آن بحث و بررسى صورت مى گيرد. اگر به تصويب برسد، مجوز فعاليت براى آنان صادر مى شود. در اين مرحله با كمك دبيرخانه نسبت به ثبت حقوقى آن اقدام مى‏شود و در همين زمان انجمن‏ها مى توانند عضوگيرى نموده و با تشكيل جلسه مجمع عمومى، اعضاى هيات مديره و بازرسان انجمن را انتخاب كنند. اعضاى هيات مديره منتخب در اولين جلسه، فردى را به عنوان رئيس انتخاب مى كنند و بر اساس وظايف مندرج در اساسنامه، پى‏گير اهداف و برنامه‏هاى انجمن خواهند بود.
انجمن‏هاى علمى گرچه از معاونت پژوهشى حوزه مجوز دريافت مى كنند و برخى شرايط را نيز بايد دارا باشد، آزادى عمل داشته و شخصيت حقوقى مستقلى دارند وبا حفظ اين استقلال، از حوزه نيز كمك‏هايى دريافت مى كنند.

برنامه‏هاى اجرايى انجمن‏

برخى برنامه‏هايى كه در اساسنامه انجمن آمده است عبارتند از: برگزارى همايش‏ها و نشست‏هاى علمى و جلسات نقد و بررسى درباره يك موضوع يا كتاب و مقاله، انتخاب كتاب يا مقاله برگزيده در همان رشته علمى، تجليل از صاحب نظران و پيش كسوتان، اطلاع رسانى داخلى و خارجى، سفرهاى علمى داخلى و خارجى، برگزارى كلاس‏هاى تكميلى و برجاى مانده كه در موسسات و مراكز آموزشى وجود ندارد، چاپ و انتشار و توزيع مجلات و كتاب‏هاى مربوط به زمينة فعاليت و بسيارى از برنامه‏ها واقدامات علمى ديگر انجمن‏هايى كه تاكنون تشكيل شده‏اند.
گرچه تاسيس انجمن‏هاى علمى در ايران به سالهاى پيش از انقلاب بر مى‏گردد و در سال 1353 شوراى ملى انجمن‏هاى علمى ايران تشكيل شد، اما از آنجايى كه در حوزه علميه براى اولين بار است كه چنين انجمن‏هايى شكل مى گيرد، تاكنون پنج انجمن مجوز فعاليت گرفته اند. اولين آنها، انجمن تاريخ پژوهان بوده است و سپس انجمن اديان و مذاهب، انجمن علمى محققان اقتصاد اسلامى، انجمن معرفت شناسى و انجمن قرآن پژوهى نيز از كميسيون مجوز فعاليت گرفتند و با كمك‏هايى كه مى شود، انشاءالله فعاليت‏ها و برنامه‏هاى علمى خود را آغاز خواهند كرد.

فعاليتهاى نرم افزارى انجمن‏هاى علمى‏

همان طور كه مقام معظم رهبرى فرمودند «طبيعت حوزه‏هاى علميه در نقد آرا و انديشه‏هاى مختلف است و استمرار و تقويت اين روش در حوزه‏ها لازم است»، به نظر مى‏رسد يكى از بهترين زمينه‏ها براى نقد انديشه‏ها و توليد علم، تشكيل انجمن‏هاى علمى است كه مى توانند با مديريت و درايت صحيح، توان علمى حوزويان را به سوى تحقيق و پژوهش و نقد و نظر بكشاند. فراگيرى دانش، يك مرحله از رسالت حوزه است، مرحله ديگر توزيع علم وانتقال آن به همگان است. البته ما بايد به مساله رسالت دينى حوزه نيز توجه داشته باشيم كه در مسير توليد علم، رويكرد دينى خود را فراموش نكنيم، بلكه براساس استانداردهاى علمى با رويكردى دينى به مباحث نگاه كنيم و زمينه خلاقيت و نوآورى را فراهم نماييم. در اينجا لازم به ذكر است كه پشتيبانى برخى از مسوولان مراكز علمى وشخصيت‏هاى حوزوى كه در ادامه تاييد و حمايت رهبرى معظم انقلاب نسبت به تشكيل و تقويت انجمن‏هاى علمى بود، بسيار تعيين كننده بوده است. هم چنين، مدير محترم مركز مديريت حوزه، جناب آقاى حسينى‏بوشهرى و معاون محترم مركز پژوهشى حوزه، جناب آقاى امينى در اين راستا تلاش وحمايت ويژه‏اى داشته اند. اميد است كه با عنايت‏هاى خداى متعال و توجهات حضرت ولى‏عصر(عج) اين تلاش‏ها و حمايت‏ها هر چه بيشتر ثمربخش باشد.

گزارشى از واحد مصاحبه‏هاى علمى‏

يكى از برنامه‏هايى كه با تشكيل دبيرخانه نهضت آزادانديشى و توليد علم در دستور كار اين دبيرخانه فرار گرفت، گفت وگو با صاحب نظران وانديشمندان حوزه و دانشگاه در باره مباحث مختلف مرتبط با موضوع نهضت نرم‏افزارى، توليد علم، نقد و نوآروى و نظريه پردازى است. حهت دستيابى به اين هدف، واحد مصاحبه‏هاى علمى در دبيرخانه تشكيل گرديد. اين واحد مى تواند از طريق انجام گفت وگو با انديشمندان وفضلاى حوزه ودانشگاه و دريافت ديدگاه‏هاى آنها و ارائه آن به جامعه علمى، زمينه تضارب افكار و آراء را هموار كرده و راه‏هاى وصول به جنبش علمى را مورد توجه وبحث و بررسى قرار دهد. واحد مصاحبه از زمان شروع به كار، با شناسايى شخصيت هاى صاحب نظر و طرح سوالات، امكان گفت وگوى با تعدادى از آنها ر ا فراهم نموده است. محورهاى كلى سوالات، با توجه به زمينه كارى و تخصص مصاحبه شوندگان، عبارت است از: چيستى توليد علم و نظريه‏پردازى و شرايط امروز توليد علم (پيش فرض‏هاى اجتماعى، سياسى و فرهنگى)؛ رابطه قدرت و سياست با توليد علم؛ رابطه تغيير ساختارهاى جامعه و نيازهاى زندگى اجتماعى با وضعيت كنونى توليد علم و همچنين راهبردهاى توليد علم و نظريه‏پردازى.
اين واحد با 37 تن از صاحبان انديشه در 50 جلسه مصاحبه به عمل آورده است كه تعداد 34 جلسه از اين گفت وگو پياده و باز شنوايى شده اند و 13 جلسه نيز بازنويسى گرديده است كه اين روند همچنان ادامه دارد.

محورهاى كلى كه مصاحبه شوندگان به آن اشاره كرده اند عبارت است از:
1- روانشناسى؛
2- هرمنوتيك؛
3- اطلاع رسانى؛
4- دانش و قدرت و تمدن؛
5- كلام و فلسفه سنتى؛
6- فقه و اقتصاد؛
7- جامعه شناسى دينى.
سير انجام مصاحبه با شخصيت‏هاى علمى همچنان ادامه دارد و در آينده نزديك، دفتر اول از مجموعه مصاحبه‏هاى علمى از سوى دبيرخانه نهضت آزادانديشى و توليد علم منتشر خواهد شد.


منبع : دبیرخانه دین پژوهان کشور
 نظرات کاربران 
نام و نام خانوادگی لطفا نظرتان رو درباره این مطلب وارد نمایید*
پست الکترونیکی
لطفا عبارت بالا را وارد نمایید(سیستم نسبت به کوچک یا بزرگ بودن حساس نمی باشد)

تازه ترین مطالب
نشاني: قم، خیابان شهید فاطمی (دورشهر) بین کوچه 21 و 23 پلاک 317
تلفن: 37732049 ـ 025 -- 37835397-025
پست الکترونيک : info@dinpajoohan.com
نقل مطلب با ذکر منبع آزاد است
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به دبیرخانه دین پژوهان کشور می باشد طراح : دریانت